<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW02n0020">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 20 法華經文外義</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 20 法華經文外義</title>
			<author>李際寧･張曉娟整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">2</idno>.<idno type="no">20</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">法華經文外義</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00263">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00263</charName>
				<mapping cb:dec="983303" type="PUA">U+F0107</mapping>
			<mapping type="unicode">U+251D2</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>睫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[目*妾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01622">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01622</charName>
				<mapping cb:dec="984662" type="PUA">U+F0656</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28C99</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[肆-聿+頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01746">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01746</charName>
				<mapping cb:dec="984786" type="PUA">U+F06D2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+236B0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>斫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[槎-工+目]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06257">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06257</charName>
				<mapping cb:dec="989297" type="PUA">U+F1871</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+6902</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[木*彔]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-18T17:01:17">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0293a" n="0293a"/>
<lb ed="ZW" n="0293a01"/>
<lb ed="ZW" n="0293a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>法華經文外義</head>
<lb ed="ZW" n="0293a03"/><byline cb:type="other">整理者　李際寧　張曉娟</byline>
<lb ed="ZW" n="0293a04"/>
<lb ed="ZW" n="0293a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW02p0293a0501">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0293a06"/><p xml:id="pZW02p0293a0601">《法華經文外義》，中國僧人所撰佛敎經典疏釋，作者不詳，一
<lb ed="ZW" n="0293a07"/>卷。</p>
<lb ed="ZW" n="0293a08"/><p xml:id="pZW02p0293a0801">本文首殘尾全，卷尾有尾題及題記：「法華經文外義一卷，一校
<lb ed="ZW" n="0293a09"/>竟，大統十一年歲次乙丑九月二十一日，比丘惠襲於<name role="" type="person">法海寺</name>寫訖，
<lb ed="ZW" n="0293a10"/>流通末代不絕也。」原卷啓功題籤。本疏以問答的形式，對鳩摩羅
<lb ed="ZW" n="0293a11"/>什譯《妙法蓮華經》的思想，多有引申發揮。由於卷首殘，不得見其
<lb ed="ZW" n="0293a12"/>全貌，但據文內尙存的不同層次的內題：如「料簡文經理經」、「二
<lb ed="ZW" n="0293a13"/>智」、「次明因緣」、「燒舍宅者」、「淨土者」、「五百由旬險難道者」、
<lb ed="ZW" n="0293a14"/>「次明二依」、「十地者」等，可以看出本文的脈絡及作者的關注點。
<lb ed="ZW" n="0293a15"/>本文對南北朝時期的中國佛敎及《法華經》思想在中國的流傳，具
<lb ed="ZW" n="0293a16"/>有重要的研究價値。</p>
<lb ed="ZW" n="0293a17"/><p xml:id="pZW02p0293a1701">本文一個顯著的特點，是通卷頗多口語化。文字亦多通假、俗
<lb ed="ZW" n="0293a18"/>寫。對研究該一時期文字語言具有一定的意義。文內似有數處錯
<lb ed="ZW" n="0293a19"/>簡，詳情待考。</p>
<lb ed="ZW" n="0293a20"/><p xml:id="pZW02p0293a2001">本文未爲我國歷代經錄記載，亦未爲歷代大藏經收錄。根據
<lb ed="ZW" n="0293a21"/>各敦煌文獻收藏單位公佈的目錄，僅見上海博物館藏此一件，編爲
<lb ed="ZW" n="0293a22"/>3317號。本次整理，以上海古籍出版社出版之該號影印本爲底
<lb ed="ZW" n="0293a23"/>本，無校本。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0294a" n="0294a"/>
<lb ed="ZW" n="0294a01"/>
<lb ed="ZW" n="0294a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0294a03"/>
<lb ed="ZW" n="0294a04"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>法華經文外義</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0294a05"/>
<lb ed="ZW" n="0294a06"/><p xml:id="pZW02p0294a0601">（前殘）</p>
<lb ed="ZW" n="0294a07"/>
<lb ed="ZW" n="0294a08"/><p xml:id="pZW02p0294a0801">大義。復云：何爲在相續，復通實法也？</p>
<lb ed="ZW" n="0294a09"/><p xml:id="pZW02p0294a0901">又解：一念之善，是乘而不運，是火而不燒。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a10"/><p xml:id="pZW02p0294a1001">復有一解：火本相續中有燒，實法之中則無用也。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a11"/><p xml:id="pZW02p0294a1101">又問：若實法中無用，何故名火也？</p>
<lb ed="ZW" n="0294a12"/><p xml:id="pZW02p0294a1201">又解：熱多色等衆成，故名之爲火。以因來解，義四大類解不
<lb ed="ZW" n="0294a13"/>異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a14"/><p xml:id="pZW02p0294a1401">更有一解：火一運中有用，乘要在相續中有用。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a15"/><p xml:id="pZW02p0294a1501">又問：若爾，一運之火實法，則有燒用之義；我一念之善，則有
<lb ed="ZW" n="0294a16"/>運載之義。若一念之善則無乘義，一運之火則無燒義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a17"/><p xml:id="pZW02p0294a1701">又解：火是一時因成假，故實中有；乘是相續緣成假，故相續中
<lb ed="ZW" n="0294a18"/>有用，實中無也。</p>
<lb ed="ZW" n="0294a19"/><p xml:id="pZW02p0294a1901">問：眼識一念中有用以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0294a20"/><p xml:id="pZW02p0294a2001">又解：眼識一念之中，則能了別靑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294001" n="0294001"/>黃也。又解：一念眼識，
<lb ed="ZW" n="0294a21"/>攬三相相續而成，此一念亦是相續緣成之假，而實中有用者。善亦
<lb ed="ZW" n="0294a22"/>是相續緣成假，實法中亦應有乘義。等是相續緣成假，所以眼識一
<lb ed="ZW" n="0294a23"/>念中有了別之義，善則無用也。又解：眼識亦相續緣成假，但三相
<lb ed="ZW" n="0294a24"/>實法之位，實位相續，有來對境，根塵相順起，則了別靑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294002" n="0294002"/>黃，故實
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0295a" n="0295a"/>
<lb ed="ZW" n="0295a01"/>中有用也。乘本要就假位相續，故相續中有用，實中無也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a02"/><p xml:id="pZW02p0295a0201">又問：根塵相順實中有用者，若爾，善本起則順理，實中亦應有
<lb ed="ZW" n="0295a03"/>乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a04"/><p xml:id="pZW02p0295a0401">又解：不同。起則順理，實中得有善義，不得有乘義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a05"/><p xml:id="pZW02p0295a0501">又問：相續義云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0295a06"/><p xml:id="pZW02p0295a0601">又答：解義不同。一解：前能感後，前與後作因，不得續名；後
<lb ed="ZW" n="0295a07"/>必赴前，後不絕前，後念上得其續名也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a08"/><p xml:id="pZW02p0295a0801">又問：前能感後，前得作後。後必赴前，後得作前以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0295a09"/><p xml:id="pZW02p0295a0901">又解：前能感後，前得作後。後者正者，正得赴前，不得作前
<lb ed="ZW" n="0295a10"/>也。何以得知？金剛心感種智，得與種智作因，故得作種智。種智
<lb ed="ZW" n="0295a11"/>赴金剛，不得作金剛也。所以如此，金剛是因，無常不滿；種智是
<lb ed="ZW" n="0295a12"/>果，常而滿足。正以無常不滿足，故得作常；種智常而滿足，故不得
<lb ed="ZW" n="0295a13"/>作無常不滿足也。復又一解：前能感後，後必赴前。前後相續，中
<lb ed="ZW" n="0295a14"/>間得不絕之名。此一絙就兩頭得名也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a15"/><p xml:id="pZW02p0295a1501">又問：攬常無常、明無明，成相續一。問此一爲是常、爲無常
<lb ed="ZW" n="0295a16"/>也？爲是明、爲無明也？</p>
<lb ed="ZW" n="0295a17"/><p xml:id="pZW02p0295a1701">又解：此一不得名常，不得名無常；不得名明，不得名作無明。
<lb ed="ZW" n="0295a18"/>正得名非常非無常、非明非無明。何以得知？攬常成故，不得名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295001" n="0295001"/>
<lb ed="ZW" n="0295a19"/>無常；攬無常成故，不得名常。爲大明成故，不得名無明；爲無明成
<lb ed="ZW" n="0295a20"/>故，不得爲明也。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a21"/><p xml:id="pZW02p0295a2101">又問：若攬常無常，成此相續一，得不名常無常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295002" n="0295002"/>者，攬金剛
<lb ed="ZW" n="0295a22"/>已還無常神慮，金剛已後常神慮，成此相續，此一得名非慮非不慮？</p>
<lb ed="ZW" n="0295a23"/><p xml:id="pZW02p0295a2301">又解：此一正得名大慮，不得名非慮非不慮也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295003" n="0295003"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0295a24"/><p xml:id="pZW02p0295a2401">又問：若爾，正應得名常也，正得名大明，不得名非常非無常
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0296a" n="0296a"/>
<lb ed="ZW" n="0296a01"/>也，非明非無明。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a02"/><p xml:id="pZW02p0296a0201">又解：不類。常無常、明無明別不通，故所感一，不得名常無
<lb ed="ZW" n="0296a03"/>常、明無明也。慮名是通，所成相續一，得名慮也。何以得知？因
<lb ed="ZW" n="0296a04"/>亦是慮，果亦是慮，是以所成一，得名是慮。不得因是無常，果亦無
<lb ed="ZW" n="0296a05"/>常；因是無明，果亦無明。以是義故，正得道非常非無常、非明非無
<lb ed="ZW" n="0296a06"/>明也。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a07"/><p xml:id="pZW02p0296a0701">更有一解：此一亦得名常，亦得名無常。何以得知？攬常成
<lb ed="ZW" n="0296a08"/>故，從後作名，名爲常也；爲無常成故，從前作名，名爲無常也。明
<lb ed="ZW" n="0296a09"/>無明亦如此解。此問攬常無常，成相續一。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a10"/><p xml:id="pZW02p0296a1001">問：此一，二諦作判，落<anchor xml:id="nkr_note_orig_0296001" n="0296001"/>在何諦所攝？</p>
<lb ed="ZW" n="0296a11"/><p xml:id="pZW02p0296a1101">又解：二諦所不攝。何以得知？橫截而言，二諦往判，唯二無
<lb ed="ZW" n="0296a12"/>一；以一諦往絙，始終相續，唯一無二也。故經言「相續一實諦」，明
<lb ed="ZW" n="0296a13"/>義各異，何相關也。問：「何諦所攝也！」</p>
<lb ed="ZW" n="0296a14"/><p xml:id="pZW02p0296a1401">復有一解：此一爲二諦所攝也。何以得知？以二諦往分，從後
<lb ed="ZW" n="0296a15"/>故爲第一義諦所攝，從前故世諦所攝。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a16"/><p xml:id="pZW02p0296a1601">又問：若爲二諦所攝，云何道非常、非無常也？</p>
<lb ed="ZW" n="0296a17"/><p xml:id="pZW02p0296a1701">又答：若如前解，不得名常無常。若依後解，亦得名常，亦得名
<lb ed="ZW" n="0296a18"/>無常；亦得名明，亦得名無明也。爲常所感，從後故名爲常也；爲無
<lb ed="ZW" n="0296a19"/>常所成，從前故名爲無常也。明無明亦如此也。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a20"/><p xml:id="pZW02p0296a2001">又問：此相續一慮，照何境而起？</p>
<lb ed="ZW" n="0296a21"/><p xml:id="pZW02p0296a2101">又答：解有二種。</p>
<lb ed="ZW" n="0296a22"/><p xml:id="pZW02p0296a2201">一解言：照一境而起。何以得知？前境常無常，相續一慮，那
<lb ed="ZW" n="0296a23"/>得有別境可照也？以是義故，得言「照一境」也。復有一解：亦得緣
<lb ed="ZW" n="0296a24"/>常無常，二諦理也。何以得知？金剛是因心不滿，由常緣二諦理
<lb ed="ZW" n="0296a25"/>起，豈況果心滿足而不照也！此解當就後念上得續名也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0297a" n="0297a"/>
<lb ed="ZW" n="0297a01"/><p xml:id="pZW02p0297a0101">又問：衆生作佛，佛續衆生者，涅槃是假以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0297a02"/><p xml:id="pZW02p0297a0201">又答：諸師解義不同。一解：涅槃是續而非假也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a03"/><p xml:id="pZW02p0297a0301">又問：涅槃所以得置於續，何故不得安假也？</p>
<lb ed="ZW" n="0297a04"/><p xml:id="pZW02p0297a0401">又解：續名與常相順。何以得知？常以不斷爲義，續義復是不
<lb ed="ZW" n="0297a05"/>斷。二名相順，是以果頭得安續名也。假義與常相違。何以得知？
<lb ed="ZW" n="0297a06"/>涅槃是實，絕於假誑，假是虛僞不實。二義相背，故不得安假也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a07"/><p xml:id="pZW02p0297a0701">更有一解：金剛以還，是續而是假；金剛以後，是續而非假。何
<lb ed="ZW" n="0297a08"/>以得知？金剛心與種智爲因，有赴前而感後，故是續而是假也；種
<lb ed="ZW" n="0297a09"/>智但有赴前而無感後之義，是以續而非假也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a10"/><p xml:id="pZW02p0297a1001">復有一解：涅槃得言是相續相待假，而非下地因生因成也。衆
<lb ed="ZW" n="0297a11"/>生修行作佛，佛得續衆生，故是相續假也。經言「有心，故所以有其
<lb ed="ZW" n="0297a12"/>當性」，此詎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297001" n="0297001"/>不性待於心也。有如來藏故，生死相續不斷，此生
<lb ed="ZW" n="0297a13"/>死待如來藏也。此是相待假也。是以涅槃是續而是假也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a14"/><p xml:id="pZW02p0297a1401">又問：涅槃體絕百非，云何是假也？</p>
<lb ed="ZW" n="0297a15"/><p xml:id="pZW02p0297a1501">又答：涅槃絕者，絕於下地之相體，絕下地之假也。絕下地之
<lb ed="ZW" n="0297a16"/>非，絕下地之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297002" n="0297002"/>是。金剛以還，百是不能是，百非不能非。體正是
<lb ed="ZW" n="0297a17"/>大相也。體正是大非，是大是也。體非金剛以還生死之是，故稱爲
<lb ed="ZW" n="0297a18"/>非；體絕金剛已還生死之非，故稱爲是也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a19"/><p xml:id="pZW02p0297a1901">又問：涅槃若是假，應是無常？</p>
<lb ed="ZW" n="0297a20"/><p xml:id="pZW02p0297a2001">又答：何必是無常也。何以得知？如虛空結盡，是相待假，而
<lb ed="ZW" n="0297a21"/>非是無常。涅槃假之中極，非是無常也。</p>
<lb ed="ZW" n="0297a22"/><p xml:id="pZW02p0297a2201">又問：言無明，此義云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0297a23"/><p xml:id="pZW02p0297a2301">又一解：就相續道中，本時行地，無明闇惑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297003" n="0297003"/>之心，今變作果
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0298a" n="0298a"/>
<lb ed="ZW" n="0298a01"/>頭大明。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a02"/><p xml:id="pZW02p0298a0201">又問：明解旣起，斷去無明，云何得相作也？</p>
<lb ed="ZW" n="0298a03"/><p xml:id="pZW02p0298a0301">又解：解起惑喪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298001" n="0298001"/>，理不相作。但明解之生，沒他無明心後起，
<lb ed="ZW" n="0298a04"/>道言「作」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a05"/><p xml:id="pZW02p0298a0501">更有一解：明闇相連，不得相作。就相續道中，本時無明所成
<lb ed="ZW" n="0298a06"/>續<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298002" n="0298002"/>，今作果頭大明所成續也。續名是通，得相作也。故經言「本
<lb ed="ZW" n="0298a07"/>時鹿王，今則我身」是也。就寬時中，本時鹿王成續，今作佛續。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a08"/><p xml:id="pZW02p0298a0801">又問：金剛已還，離心之續；金剛已後，卽心之續。云何非心得
<lb ed="ZW" n="0298a09"/>續於心？若非心得續於心，金剛已還，色亦應得續於心。若色不得
<lb ed="ZW" n="0298a10"/>續心，金剛已還，非色非心者，不得續於果頭心也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a11"/><p xml:id="pZW02p0298a1101">又解：續義非心義，所以得相續也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a12"/><p xml:id="pZW02p0298a1201">更有一解：金剛以還，有二種之續，有卽心續，有離心續。今言
<lb ed="ZW" n="0298a13"/>「續」者，卽心續；續於果頭者，離心續。齊金剛已還，謝滅不通，果
<lb ed="ZW" n="0298a14"/>頭也。續名是通，慮亦是通，得相作也。常無常時、明無明別，不得
<lb ed="ZW" n="0298a15"/>相作也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a16"/><p xml:id="pZW02p0298a1601">又問：衆生修行作佛，爲當一中得佛，爲當異中作佛？</p>
<lb ed="ZW" n="0298a17"/><p xml:id="pZW02p0298a1701">又解：正衆生與佛相續一，故就相續一中，衆生修行得作佛也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a18"/><p xml:id="pZW02p0298a1801">復有一解：若苕然異，不得作佛；若冥庭一，亦不作佛也。正以
<lb ed="ZW" n="0298a19"/>有一有異，故就一異之中，衆生修行得作佛也。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a20"/><p xml:id="pZW02p0298a2001">又問：乘體之義，如上所論。乘之齊畔，竟復云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0298a21"/><p xml:id="pZW02p0298a2101">又答：經論師解義各自不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0298a22"/><p xml:id="pZW02p0298a2201">一解：要取性地以上善以爲乘體，乾慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298003" n="0298003"/>以還，非爲乘體也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0299a" n="0299a"/>
<lb ed="ZW" n="0299a01"/>何以得知？性地以上無漏空解，直感菩提運載行人，必故不退，此
<lb ed="ZW" n="0299a02"/>善是強，得爲乘體也。乾慧以還，退沒不定，進趣無恆，非爲乘體
<lb ed="ZW" n="0299a03"/>也。就大乘中，習種性深廣心以上得爲乘體。自此以前，非爲乘體
<lb ed="ZW" n="0299a04"/>也。何以得知？經言「世間諸善，不動不出，有相沈沒，無相出世」，
<lb ed="ZW" n="0299a05"/>亡相無報也。以此驗知，世間善非爲乘體也。</p>
<lb ed="ZW" n="0299a06"/><p xml:id="pZW02p0299a0601">又問：若世間善非爲乘體者，何以經言「是乘微妙，從三界出，
<lb ed="ZW" n="0299a07"/>至薩婆若住」？復言「積世間善滿，得出世間善」。下經言「低頭擧
<lb ed="ZW" n="0299a08"/>手，童子壅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299001" n="0299001"/>沙，一毫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299002" n="0299002"/>之善，皆得成佛」。以此驗知，有相諸善，
<lb ed="ZW" n="0299a09"/>都得以爲乘體，云何道言「世間善非爲乘體」也？</p>
<lb ed="ZW" n="0299a10"/><p xml:id="pZW02p0299a1001">又解：道言「從三界出」者，三界善與乘爲因，故能遠生於乘，道
<lb ed="ZW" n="0299a11"/>言「從出」，道言「積世間善滿」也。「低頭擧手，有相諸善，皆得成
<lb ed="ZW" n="0299a12"/>佛」者，世間有相諸善能發生於乘，與乘爲因、爲緣。何以得知？五
<lb ed="ZW" n="0299a13"/>戒十善，感得人天果起。此善理數滅盡，更無所感，故知非正乘體
<lb ed="ZW" n="0299a14"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0299a15"/><p xml:id="pZW02p0299a1501">又問：若世間有相諸善與乘爲因、爲緣，非正乘體者，問此見諦
<lb ed="ZW" n="0299a16"/>一念惑中，得與修道爲因，與三界外恆沙爲因，與無明住地作因，得
<lb ed="ZW" n="0299a17"/>與處處爲因。今且問：見諦與修道作因者，此因爲當屬見諦，爲屬
<lb ed="ZW" n="0299a18"/>修道也？</p>
<lb ed="ZW" n="0299a19"/><p xml:id="pZW02p0299a1901">又解：見諦與修道爲因，以修道果未緣，屬於修道，名爲修道惑
<lb ed="ZW" n="0299a20"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0299a21"/><p xml:id="pZW02p0299a2101">又問：若見諦與修道作因，此因屬修道，不名見諦者，我世間有
<lb ed="ZW" n="0299a22"/>相諸善，與出世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299003" n="0299003"/>無漏作因，應屬於出世，應名相善得爲乘體也。
<lb ed="ZW" n="0299a23"/>若世間善與出世無相作因，不得屬於無相；見諦與修道爲因，不應
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0300a" n="0300a"/>
<lb ed="ZW" n="0300a01"/>屬於修道，名修道惑，應名見諦。</p>
<lb ed="ZW" n="0300a02"/><p xml:id="pZW02p0300a0201">又解：不類。惑本同是違理取性，障解不殊爲一，無礙解脫所
<lb ed="ZW" n="0300a03"/>除。是以見諦中爲因者，得名修道惑。善本相無相異，漏無漏別，
<lb ed="ZW" n="0300a04"/>伏除有異。雖與無相作因，不得漏於無相，得爲乘體也。</p>
<lb ed="ZW" n="0300a05"/><p xml:id="pZW02p0300a0501">又問：乾慧以前，此善爲因，不爲乘體，此事可解。今問：乾慧
<lb ed="ZW" n="0300a06"/>與性地爲因者，此因云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0300a07"/><p xml:id="pZW02p0300a0701">又解：乾慧終心與性地作因者，此善得言屬「無相」，以爲正乘。
<lb ed="ZW" n="0300a08"/>自此以前，但有資發之義，非正乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0300a09"/><p xml:id="pZW02p0300a0901">復有一解：莫問有相無相，但使一毫諸善，皆能運載行人，都得
<lb ed="ZW" n="0300a10"/>以爲乘體也。何以得知？經言「是乘微妙，從三界出，至薩婆若
<lb ed="ZW" n="0300a11"/>住」。經復言「低頭擧手，童子壅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300001" n="0300001"/>沙，皆得成佛」。以此驗知，都
<lb ed="ZW" n="0300a12"/>得以爲乘體也。若世間有相善不能運載外化，凡夫乘何善來，得至
<lb ed="ZW" n="0300a13"/>性地？性地旣不到，初住乃至十住，何由可階？衆生從無始已來，
<lb ed="ZW" n="0300a14"/>無有修行得佛者。若爾，法古已來無有諸佛聖人。正以衆生從無
<lb ed="ZW" n="0300a15"/>始以來修善，來至性地，乃至十住，修行作佛。以此都驗，故知世間
<lb ed="ZW" n="0300a16"/>有相諸善皆能運載，得爲乘體也。</p>
<lb ed="ZW" n="0300a17"/><p xml:id="pZW02p0300a1701">又問：若世間善都以爲乘體者，世間善有動出，何以經言「世間
<lb ed="ZW" n="0300a18"/>諸善，不動不出，有相沈沒，無相出世」也？此解詎不違經文也？</p>
<lb ed="ZW" n="0300a19"/><p xml:id="pZW02p0300a1901">又解：「道言相善不動不出」者，靈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300002" n="0300002"/>山以前不了義說，爲修五
<lb ed="ZW" n="0300a20"/>戒十善，得人天果報，屬於人天，名人天乘。道品等行，因緣觀智，
<lb ed="ZW" n="0300a21"/>屬於二乘，名聲聞、緣覺乘也。行六波羅蜜，名菩薩乘。爲欲彰五
<lb ed="ZW" n="0300a22"/>乘敎別故，道言「不動不出」也。又來，世間有相善中，有二種因，有
<lb ed="ZW" n="0300a23"/>遠有近。近者感人天果報，遠感於佛。道言「有相諸善，不動不出」
<lb ed="ZW" n="0300a24"/>者，但道感人天義強，感佛義弱。隱他感出世義邊，故道「不動」，道
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0301a" n="0301a"/>
<lb ed="ZW" n="0301a01"/>理有出世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301001" n="0301001"/>義邊也。雖復相、無相相異，同能運不殊，故得爲乘
<lb ed="ZW" n="0301a02"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0301a03"/><p xml:id="pZW02p0301a0301">道言「相善進退無恆」者，泛論因果之道，要果起則因發。人天
<lb ed="ZW" n="0301a04"/>乘退，退，非佛乘有退也。何以得知？本修五戒十善，情期人天。
<lb ed="ZW" n="0301a05"/>修因有局，果報有限，是以退。感佛之因，大果未就，爲因不忘，永
<lb ed="ZW" n="0301a06"/>無退理。修世善未滿，佛乘義弱，遇緣則退。若修世間滿，佛乘強
<lb ed="ZW" n="0301a07"/>者，乘此善故，永無退也。</p>
<lb ed="ZW" n="0301a08"/><p xml:id="pZW02p0301a0801">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301002" n="0301002"/>：上來所論佛法理中，所修諸善得爲乘體也。未量外道
<lb ed="ZW" n="0301a09"/>修禪伏結，所修諸善，得爲乘不？</p>
<lb ed="ZW" n="0301a10"/><p xml:id="pZW02p0301a1001">又人解言：不得爲乘也。何以得知？外道修善，情標別趣，是
<lb ed="ZW" n="0301a11"/>以不得爲乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0301a12"/><p xml:id="pZW02p0301a1201">又問：若就情期不得爲乘者，修五戒十善亦情期人天；二乘修
<lb ed="ZW" n="0301a13"/>道品等行，因緣觀智，情期灰身涅槃以爲究竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301003" n="0301003"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0301a14"/><p xml:id="pZW02p0301a1401">又解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301004" n="0301004"/>：若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301005" n="0301005"/>當就情期，二俱情有所標；若當就理，皆應有感
<lb ed="ZW" n="0301a15"/>佛之義。所以人、天二乘所修諸善，獨得爲乘；外道所修諸善，所以
<lb ed="ZW" n="0301a16"/>不得爲乘也。以如斯往伏，不見有解。今且依一師解，意存前解
<lb ed="ZW" n="0301a17"/>也。就理論乘，不就情期也。何以得知？本修五戒十善，道品觀
<lb ed="ZW" n="0301a18"/>智，論情各有所期。理而言之，皆有感佛之義。是以道言「汝等所
<lb ed="ZW" n="0301a19"/>行，是菩薩道」。故知不就情也，就理得爲乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0301a20"/><p xml:id="pZW02p0301a2001">又問：若當就理爲乘，不就情期者，何由得有內外之別也？</p>
<lb ed="ZW" n="0301a21"/><p xml:id="pZW02p0301a2101">又解：論五戒十善，非不情有所期。但以順佛敎生善，故不名
<lb ed="ZW" n="0301a22"/>外道。外道修禪伏結，生在非想，起於斷常，不依佛敎而生，故名外
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0302a" n="0302a"/>
<lb ed="ZW" n="0302a01"/>道。雖內外有異，皆有遠感之義，莫非是乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a02"/><p xml:id="pZW02p0302a0201">又問：道義乘義，有何等異？</p>
<lb ed="ZW" n="0302a03"/><p xml:id="pZW02p0302a0301">有一解：道亦相續運通，乘亦相續運載也。論其能都在相續，
<lb ed="ZW" n="0302a04"/>不異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a05"/><p xml:id="pZW02p0302a0501">更有一解：有異。道停<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302001" n="0302001"/>而通物，乘是相續運載，故所以有異
<lb ed="ZW" n="0302a06"/>也。何以得知？道是停而通物，一念之解，能除相續之結，故知實
<lb ed="ZW" n="0302a07"/>中有用。乘本要攬前後善相續，得有運載之義，假中有用。故知二
<lb ed="ZW" n="0302a08"/>義有異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a09"/><p xml:id="pZW02p0302a0901">又問：上來所解因乘，粗可如此。果乘之義，竟復云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0302a10"/><p xml:id="pZW02p0302a1001">又答：諸師解義不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a11"/><p xml:id="pZW02p0302a1101">又一解：果頭無乘義。何以得知？唯有因中不足，境中有進趣
<lb ed="ZW" n="0302a12"/>運載，得有乘義。果頭滿足，更無進趣，無有乘義也。何以得知？
<lb ed="ZW" n="0302a13"/>《勝鬘經》言：得究竟法身者，於上更無說一乘法事。若果頭有乘
<lb ed="ZW" n="0302a14"/>義，應道說一乘法事。正以經言「更無說一乘法事」，故知果頭無有
<lb ed="ZW" n="0302a15"/>乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a16"/><p xml:id="pZW02p0302a1601">又問：若果頭無乘義者，《一乘章》末言「一乘者，卽第一義乘」，
<lb ed="ZW" n="0302a17"/>此爲是因乘，爲果乘也？</p>
<lb ed="ZW" n="0302a18"/><p xml:id="pZW02p0302a1801">又答：「一乘者，卽第一義乘」，第一義諦，能發生於乘。此是緣
<lb ed="ZW" n="0302a19"/>中說乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a20"/><p xml:id="pZW02p0302a2001">又問：若作此解，果頭無乘義者，若爾，唯因中不足，境中有惡
<lb ed="ZW" n="0302a21"/>可防，得有戒義；果頭無惡可防，無有戒義。因中有苦可代，得有樂
<lb ed="ZW" n="0302a22"/>義；果頭無苦可代，無有樂義。如是類難，萬義可知。果頭無乘，復
<lb ed="ZW" n="0302a23"/>無戒義、常樂義。若爾，唯因中得有萬義，果頭無也。云何經言「大
<lb ed="ZW" n="0302a24"/>涅槃體備萬義」也？如此之難，云何可解？此解難存也。</p>
<lb ed="ZW" n="0302a25"/><p xml:id="pZW02p0302a2501">又一解：果頭有乘義。果體滿足，雖無進趣，得此滿足之理，能
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0303a" n="0303a"/>
<lb ed="ZW" n="0303a01"/>運度蒼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303001" n="0303001"/>生。下接解乘義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a02"/><p xml:id="pZW02p0303a0201">復有一解：運載行人，代苦得樂，名之爲乘。如似世人乘於車
<lb ed="ZW" n="0303a03"/>馬，代於馳驟之苦。萬善相續，載行人離苦得樂，名爲乘也。因中
<lb ed="ZW" n="0303a04"/>代苦不極，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303002" n="0303002"/>尙得有乘義；果頭代苦之極，特得乘義也。是以果
<lb ed="ZW" n="0303a05"/>頭亦得有乘義。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a06"/><p xml:id="pZW02p0303a0601">又問：代苦得樂解乘義者，代無常得常亦得解乘義以不？若代
<lb ed="ZW" n="0303a07"/>無常得常，不得解乘義者，代苦得樂，亦不得解乘也。我淨亦爾，類
<lb ed="ZW" n="0303a08"/>難不異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a09"/><p xml:id="pZW02p0303a0901">又答：代無常得常，亦得解乘義。無我得我，不淨得淨，都得解
<lb ed="ZW" n="0303a10"/>乘義也。何以得知？苦以逼切爲義，樂以適悅爲能，乘以運載爲
<lb ed="ZW" n="0303a11"/>義。苦、樂義非是乘義，而得解乘義。常以不遷爲義，無常以遷流
<lb ed="ZW" n="0303a12"/>爲義，乘以運載爲義。常、無常亦非乘義，何以不得解乘義也？以
<lb ed="ZW" n="0303a13"/>此驗知，代無常得常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303003" n="0303003"/>，無我得我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303004" n="0303004"/>，不淨得淨，都得解乘義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a14"/><p xml:id="pZW02p0303a1401">又問：若都得解乘義者，何以不道代無常得常，無我得我，不淨
<lb ed="ZW" n="0303a15"/>得淨，乃道苦樂也？</p>
<lb ed="ZW" n="0303a16"/><p xml:id="pZW02p0303a1601">又答：苦樂是衆生報之主，分報之精，功由苦樂。又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303005" n="0303005"/>來，但
<lb ed="ZW" n="0303a17"/>擧於果，不通於因。且就顯處語無常義，漫通於因果。不淨義亦
<lb ed="ZW" n="0303a18"/>爾。彰乘義不顯，故不道也。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a19"/><p xml:id="pZW02p0303a1901">更有一解：代苦得樂，不解乘義，運載解乘義。但乘義於善惡
<lb ed="ZW" n="0303a20"/>無由取別，將代苦得樂，來欲標善惡乘別。何以得知？運載行人，
<lb ed="ZW" n="0303a21"/>代樂得苦，以知不善乘；運載行人，代苦得樂，以知是善乘也。以是
<lb ed="ZW" n="0303a22"/>義故，得知善惡乘別也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0304a" n="0304a"/>
<lb ed="ZW" n="0304a01"/><p xml:id="pZW02p0304a0101">復有一解：運載解乘義。因中不足，境中進趣運載，解於因乘；
<lb ed="ZW" n="0304a02"/>果頭運載之極，解於果乘也。何以得知？如人乘車遠來，至家停
<lb ed="ZW" n="0304a03"/>住，雖無有去，由故名爲車來到。果頭雖無進趣，但運載極故，由故
<lb ed="ZW" n="0304a04"/>得名善能運也。以是義故，果頭得有乘義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a05"/><p xml:id="pZW02p0304a0501">又問：因、果乘同能運載，何由取別？</p>
<lb ed="ZW" n="0304a06"/><p xml:id="pZW02p0304a0601">又答：因中進趣運載，解於因乘；論果頭也運載物，解於果乘。
<lb ed="ZW" n="0304a07"/>所以有別也。因中行者，何由不墜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304001" n="0304001"/>落三途？良由有乘可乘，故
<lb ed="ZW" n="0304a08"/>行者不墜不沒也。果頭行者，何由湛然常住？正以有乘可乘，故以
<lb ed="ZW" n="0304a09"/>無常窮極之善，運無窮行者，是以湛然常住。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a10"/><p xml:id="pZW02p0304a1001">又問：「果頭運載之極，得有乘義；止惡之極，得有戒義」者。若
<lb ed="ZW" n="0304a11"/>爾，果頭止惡之極，應名大護，何故名爲三不護也？</p>
<lb ed="ZW" n="0304a12"/><p xml:id="pZW02p0304a1201">又答：因中止惡不極，事須三業防護。果頭止惡極故，不須防
<lb ed="ZW" n="0304a13"/>護，故得不護之名也。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a14"/><p xml:id="pZW02p0304a1401">又問：能乘所乘，何以得知？</p>
<lb ed="ZW" n="0304a15"/><p xml:id="pZW02p0304a1501">又答<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304002" n="0304002"/>：如似車是能載，人是所載也。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a16"/><p xml:id="pZW02p0304a1601">更有一解：人能柄法。人是御乘之人，善是所乘之法。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a17"/><p xml:id="pZW02p0304a1701">又問：乘旣如此，一義復云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0304a18"/><p xml:id="pZW02p0304a1801">又答：一解，一義唯在於果，不通於因。何以得知？大果無二，
<lb ed="ZW" n="0304a19"/>可得名一；因中參差，不得爲一。唯果頭得一名，因中無也。</p>
<lb ed="ZW" n="0304a20"/><p xml:id="pZW02p0304a2001">更有一解：因雖萬差，同感一果，始終相續，運義不殊，名爲一
<lb ed="ZW" n="0304a21"/>因。果雖有萬義差別，同是滿足，訓因義不殊，名爲一果。故經言
<lb ed="ZW" n="0304a22"/>「因無異趣，果無別從」。天下道理，唯有一因一果。是以乘通因
<lb ed="ZW" n="0304a23"/>果，一亦通因果，故言「一乘」也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0305a" n="0305a"/>
<lb ed="ZW" n="0305a01"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0305a0101">料簡文經理經</p>
<lb ed="ZW" n="0305a02"/><p xml:id="pZW02p0305a0201">又問：唯取能詮爲經，所詮亦是經也？</p>
<lb ed="ZW" n="0305a03"/><p xml:id="pZW02p0305a0301">又答：解義不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0305a04"/><p xml:id="pZW02p0305a0401">一解言「唯取能詮爲經，不取所詮也」。何以得知？若取所詮
<lb ed="ZW" n="0305a05"/>爲經，何由得有三寶體別？能詮佛文是經，所詮佛事復是經；能詮
<lb ed="ZW" n="0305a06"/>僧文是經，所詮僧事復是經。若爾，唯一法寶。以是義故，無有三
<lb ed="ZW" n="0305a07"/>寶異也。今明三寶歷然，故知所詮非經也。又來，若取所詮爲經
<lb ed="ZW" n="0305a08"/>者，經言狐狼野干不淨等物，豈可是經？若是經者，煞狐狼野干，應
<lb ed="ZW" n="0305a09"/>得煞法寶之罪。今煞狐狼野干，不得煞法寶之罪。以是義故，所詮
<lb ed="ZW" n="0305a10"/>前事，體非是經也。又復，《涅槃經》七善中言「知十二部經，名爲知
<lb ed="ZW" n="0305a11"/>法」，是其能詮；前理名爲知義，是其所詮。若取所詮爲經者，何由
<lb ed="ZW" n="0305a12"/>得有七善體別？便應正有六善！又來，四無礙中，初明達於能詮，
<lb ed="ZW" n="0305a13"/>名爲法無礙；知於所詮，以爲義無礙。若以所詮爲經，唯有三無礙，
<lb ed="ZW" n="0305a14"/>不應有四也。四依中言，以「能詮」之敎以爲初依，敎下所詮之理以
<lb ed="ZW" n="0305a15"/>爲第三依。若取所詮爲經，何由得有四依義別？正應唯三，無四。
<lb ed="ZW" n="0305a16"/>今時正以有四依義殊，四無礙體別，七善有異。以此衆驗，故知唯
<lb ed="ZW" n="0305a17"/>取能詮爲經，不取所詮也。</p>
<lb ed="ZW" n="0305a18"/><p xml:id="pZW02p0305a1801">復又一解：能詮所詮，俱皆爲經也。何以得知？經言「泥洹是
<lb ed="ZW" n="0305a19"/>眞法寶」。理處精高，益物中勝，故知理爲經也。如人不識月，以指
<lb ed="ZW" n="0305a20"/>指月，欲使尋指以得月。若論先識者栖於月上，何用指爲？敎亦如
<lb ed="ZW" n="0305a21"/>是。正以耳目之徒不達於理，聖人佈敎萬差，正欲使行者尋敎得
<lb ed="ZW" n="0305a22"/>理。若能同於法身以上，冥心會理，豈復假此粗敎？及其會理，要
<lb ed="ZW" n="0305a23"/>必亡詮。夫聖人設敎之來，正欲引汲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305001" n="0305001"/>不逮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305002" n="0305002"/>之流，是故說以名
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0306a" n="0306a"/>
<lb ed="ZW" n="0306a01"/>相。名相旣陳，道在方寸。故知敎是接俗之近詮，非是至聖環<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306001" n="0306001"/>
<lb ed="ZW" n="0306a02"/>中之妙旨。論其理，益物之本，法寶中精。棄本以存末，何異宋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306002" n="0306002"/>
<lb ed="ZW" n="0306a03"/>氏之守株。</p>
<lb ed="ZW" n="0306a04"/><p xml:id="pZW02p0306a0401">又復《涅槃經》言「正以經之威力，便令夢睹羅刹，墮於地獄，加
<lb ed="ZW" n="0306a05"/>怖發心，永隔闡提」，故知所詮爲經也。若當唯文爲經，不取理者，
<lb ed="ZW" n="0306a06"/>昔日三乘經，亦是金口所說，名字句爲體。今《涅槃經》亦是名字
<lb ed="ZW" n="0306a07"/>句，色法以之爲體也。等是其文，有何所以昔日對文不能發菩提道
<lb ed="ZW" n="0306a08"/>心，今日對文能發菩提道心？故知由二常之理，察機<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306003" n="0306003"/>分明，應感
<lb ed="ZW" n="0306a09"/>而作。能使夢睹羅刹、地獄，加怖發心，故知正是理之能也。</p>
<lb ed="ZW" n="0306a10"/><p xml:id="pZW02p0306a1001">又來，復言卿若遲晚者，對文不悟，復以理加怖發心，故言「自
<lb ed="ZW" n="0306a11"/>往」。以此來驗，故知所詮是其經也。又復，下六念中言三世諸佛，
<lb ed="ZW" n="0306a12"/>同有秘密之藏。迦葉菩薩因卽發問：「若三世諸佛同有秘密之義，
<lb ed="ZW" n="0306a13"/>迦葉佛時有是經不？」如來答言：「有。」迦葉復問：「迦葉佛法，七日
<lb ed="ZW" n="0306a14"/>便滅，云何有也？」如來答言：「但爾時衆生利根，但假四依，七日流
<lb ed="ZW" n="0306a15"/>通。七日以後，不假文經，理行於心。文經雖滅，理經常存。」若理
<lb ed="ZW" n="0306a16"/>非是經，何故道「理經不滅」？故知文、理俱皆爲經也。</p>
<lb ed="ZW" n="0306a17"/><p xml:id="pZW02p0306a1701">又來，復驗若理非是經，下經言「此《法華經》藏，深固幽遠，無
<lb ed="ZW" n="0306a18"/>人能到」。欲明理深幽遠，唯佛獨究，十地不逮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306004" n="0306004"/>。若但以文爲經，
<lb ed="ZW" n="0306a19"/>讀誦得者便到，何故道人無能到，十住不詣？以此驗知，理爲經也。</p>
<lb ed="ZW" n="0306a20"/><p xml:id="pZW02p0306a2001">又問：若以理爲經者，唯一法寶，何由得有三寶體別？</p>
<lb ed="ZW" n="0306a21"/><p xml:id="pZW02p0306a2101">又答：據理而言，唯一法寶。就法寶中離出佛、僧，因中除僧，
<lb ed="ZW" n="0306a22"/>果頭除佛，二諦有爲無爲，都是法寶。以是義故，三寶有別也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0307a" n="0307a"/>
<lb ed="ZW" n="0307a01"/><p xml:id="pZW02p0307a0101">又問：若以理爲經者，狐狼野干不淨諸物，是所詮前事，都應是
<lb ed="ZW" n="0307a02"/>經也？</p>
<lb ed="ZW" n="0307a03"/><p xml:id="pZW02p0307a0301">又答：都是所詮前事。就事中有精有粗。精者是事而是經，粗
<lb ed="ZW" n="0307a04"/>者是事而非經也。凡經文自有宗途。若論昔經，以空爲宗，二諦理
<lb ed="ZW" n="0307a05"/>精，得以爲經，餘者是事而非經也。向引狐狼野干不淨物者，是事
<lb ed="ZW" n="0307a06"/>而非經。何以得知？爲鈍根人故，不能深識其患，故借世物事，以
<lb ed="ZW" n="0307a07"/>沈無明煩惱濁亂。其心不堪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307001" n="0307001"/>聞大，是以施三。引此物事，正爲
<lb ed="ZW" n="0307a08"/>廣釋施三之意，何關理事？故知非經耶。若論事別不同，皆是其
<lb ed="ZW" n="0307a09"/>事。下經言「一大事」者，此是一乘之事。事之中精者，是事而是經
<lb ed="ZW" n="0307a10"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0307a11"/><p xml:id="pZW02p0307a1101">又問：若以理爲經者，何由得七善義別？正應有六善。又來，
<lb ed="ZW" n="0307a12"/>正應有三無礙，不應有四也。正應有三依，則無有四。</p>
<lb ed="ZW" n="0307a13"/><p xml:id="pZW02p0307a1301">又答：夫聖人說法，爲物故作，或合或離。彼中爲欲彰七善義
<lb ed="ZW" n="0307a14"/>別，文之以理，分爲二善；此中道經者是總，文理合爲一也。爲欲彰
<lb ed="ZW" n="0307a15"/>四無礙義別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307002" n="0307002"/>，四依體異，故能詮所詮，分爲二也。</p>
<lb ed="ZW" n="0307a16"/><p xml:id="pZW02p0307a1601">又解：十二部經，唯校於文。經首之經，文、理通爲經也。何以
<lb ed="ZW" n="0307a17"/>得知？從「如是」卒至「歡欣奉行」，直說語言，名修多羅。理非語
<lb ed="ZW" n="0307a18"/>言，故知唯在於文。《妙法蓮華經》、《涅槃經》，此是經首之經，文、
<lb ed="ZW" n="0307a19"/>理通是也。</p>
<lb ed="ZW" n="0307a20"/><p xml:id="pZW02p0307a2001">更有一解：莫問十二部經、經首經，文、理通爲經也。</p>
<lb ed="ZW" n="0307a21"/><p xml:id="pZW02p0307a2101">又問：解義唯一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307003" n="0307003"/>，更有異釋？</p>
<lb ed="ZW" n="0307a22"/><p xml:id="pZW02p0307a2201">又答：解義不同，非唯一種也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0308a" n="0308a"/>
<lb ed="ZW" n="0308a01"/><p xml:id="pZW02p0308a0101">又一解：經者，是逕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308001" n="0308001"/>。此法逕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308002" n="0308002"/>由聖心之所由履，亦稱爲
<lb ed="ZW" n="0308a02"/>經。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a03"/><p xml:id="pZW02p0308a0301">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308003" n="0308003"/>：若爾，金口所說，可名爲經，餘四種人所說，云何得名
<lb ed="ZW" n="0308a04"/>經也？</p>
<lb ed="ZW" n="0308a05"/><p xml:id="pZW02p0308a0501">又解：雖非金口所說，爲聖述成。逕由聖述，亦得名經。佛去
<lb ed="ZW" n="0308a06"/>世後，諸弟子造論，不爲聖述，不在經例也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a07"/><p xml:id="pZW02p0308a0701">又復解言：經之言，由三乘聖人由之得道，故曰經也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a08"/><p xml:id="pZW02p0308a0801">又復解言：經者是徑，如世間徑路，通人遠遊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308004" n="0308004"/>之。詣法亦如
<lb ed="ZW" n="0308a09"/>是，由履此徑，遠之佛果，故名徑路也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a10"/><p xml:id="pZW02p0308a1001">更有一解：經者，常也。雖復古今有殊，而覺道不改。三世諸
<lb ed="ZW" n="0308a11"/>佛，履之不變，恆爲益物，故曰常也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a12"/><p xml:id="pZW02p0308a1201">又問：修多羅可翻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308005" n="0308005"/>以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0308a13"/><p xml:id="pZW02p0308a1301">又答：不可翻也。如似涅槃含萬，羅漢、比丘各含於三，修多羅
<lb ed="ZW" n="0308a14"/>含五，皆是總意，不可翻也。別意可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308006" n="0308006"/>翻。何以得知總不可翻，別
<lb ed="ZW" n="0308a15"/>名可翻也？就胡音，自有總別，能喚於萬，總別斯收。此間漢地，發
<lb ed="ZW" n="0308a16"/>言是別，但能喚別，不能一音喚於萬，故知不翻也。別名可翻，如胡
<lb ed="ZW" n="0308a17"/>言「般若」，秦言是「智」。此相收得盡，得論翻也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a18"/><p xml:id="pZW02p0308a1801">又問：若修多羅不可翻，何以經言「直說語言，名修多羅」？若
<lb ed="ZW" n="0308a19"/>爾，語言翻修多羅，云何不翻也？</p>
<lb ed="ZW" n="0308a20"/><p xml:id="pZW02p0308a2001">又答：修多羅體是語言，非是語言翻修多羅也。</p>
<lb ed="ZW" n="0308a21"/><p xml:id="pZW02p0308a2101">又問：若依《百論》，胡音名「修多羅」，漢言「經本」。若爾，經本
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0309a" n="0309a"/>
<lb ed="ZW" n="0309a01"/>翻修多羅也。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a02"/><p xml:id="pZW02p0309a0201">又答：修多羅體中有此本義，故道言「本」也。何以得知？語言
<lb ed="ZW" n="0309a03"/>以本，不翻修多羅。本以出生爲義，語言以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309001" n="0309001"/>詮談法相爲義。修
<lb ed="ZW" n="0309a04"/>多羅以五爲義，何關本事？如似柱體上有方圓義，何關解柱義？柱
<lb ed="ZW" n="0309a05"/>以<g ref="#CB01746">𣚰</g><g ref="#CB06257">椂</g>爲義。正以修多羅體上有此出生義，故道言「本」。本義實
<lb ed="ZW" n="0309a06"/>不翻修多羅也。修多羅更無別義解，五義盡，卽是解修多羅義也。
<lb ed="ZW" n="0309a07"/>如涅槃更無別義解，萬義周盡，卽解涅槃義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a08"/><p xml:id="pZW02p0309a0801">又問：修多羅含五，所以修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309002" n="0309002"/>，以常名<g ref="#CB01622">𨲙</g><anchor xml:id="nkr_note_orig_0309003" n="0309003"/>修多羅處。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a09"/><p xml:id="pZW02p0309a0901">又答：解有二種。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a10"/><p xml:id="pZW02p0309a1001">一解，常義是萇，觀通於五，所以代也。何以得知是萇？或能
<lb ed="ZW" n="0309a11"/>流潤，或不能流潤，非眞涌泉。正以備有常義成故，萇能流潤，是眞
<lb ed="ZW" n="0309a12"/>涌泉，故知是萇也。或能莊嚴，或不能者，非眞華鬘。正以備有常
<lb ed="ZW" n="0309a13"/>義故，萇能莊嚴。餘義類解異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309004" n="0309004"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a14"/><p xml:id="pZW02p0309a1401">更有一解：常義一在五義之外，彷彿似總。云何似總？五義是
<lb ed="ZW" n="0309a15"/>別，修多羅是總，總別有異，得言總在別外。經復是五義之外，故常
<lb ed="ZW" n="0309a16"/>名代修多羅處也。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a17"/><p xml:id="pZW02p0309a1701">復有一解：若依論解，語言翻修多羅。何以得知？涅槃七善中
<lb ed="ZW" n="0309a18"/>言，始從「如是」，終至「歡喜奉行」，名修多羅。復道「直說語言，名
<lb ed="ZW" n="0309a19"/>修多羅」。以此來驗，故知語言翻修多羅。胡音名「修多羅」，秦言
<lb ed="ZW" n="0309a20"/>「直說語言」。若作此解，以何爲修多羅義？胡音何以名修多羅？
<lb ed="ZW" n="0309a21"/>詮談前理，名修多羅義。此間漢地，何以名「直說語言」？詮談法
<lb ed="ZW" n="0309a22"/>相，名爲「語言」義也。以是義故，得論翻也。</p>
<lb ed="ZW" n="0309a23"/><p xml:id="pZW02p0309a2301">又問：若以語言翻修多羅者，何以道修多羅含其五義也？</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0310a" n="0310a"/>
<lb ed="ZW" n="0310a01"/><p xml:id="pZW02p0310a0101">又答：若寧馨解時，修多羅不道含五也。但修多羅體中有此五
<lb ed="ZW" n="0310a02"/>義，不以五義解修多羅義也。如似陰體有無常義，無常義不解陰
<lb ed="ZW" n="0310a03"/>義。修多羅體上有無量義，但道於五義。如似涅槃體有萬義，略列
<lb ed="ZW" n="0310a04"/>三事：法身、般若、解脫，可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310001" n="0310001"/>以知萬。以此來驗，略道於五，可以
<lb ed="ZW" n="0310a05"/>知萬也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a06"/><p xml:id="pZW02p0310a0601">更有一解：若依《百論》解，「本」翻修多羅。何以得知？胡音名
<lb ed="ZW" n="0310a07"/>「修多羅」，此間漢地名爲「經本」。胡何以名「修多羅」？能出生十
<lb ed="ZW" n="0310a08"/>一部，名「修多羅」義。此間漢地何以名「經本」？出生十一部，名之
<lb ed="ZW" n="0310a09"/>爲「本」。雖復名異義同，故知正相翻也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a10"/><p xml:id="pZW02p0310a1001">又問：若以經本翻修多羅者，何故經言「直說語言，名修多羅」？</p>
<lb ed="ZW" n="0310a11"/><p xml:id="pZW02p0310a1101">又答：經言「直說語言」者，出修多羅體，故知不以語言翻修多
<lb ed="ZW" n="0310a12"/>羅也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a13"/><p xml:id="pZW02p0310a1301">又問：文、理俱皆爲經者，所詮之理是善可解，能詮之文是如來
<lb ed="ZW" n="0310a14"/>口業，亦是善以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0310a15"/><p xml:id="pZW02p0310a1501">又答：解有二種。一解言：能詮之文是如來口業，亦是其善也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a16"/><p xml:id="pZW02p0310a1601">問：能詮之文，是名字句。爲音聲性成，是其色法，體是頑礙，
<lb ed="ZW" n="0310a17"/>云何是善？</p>
<lb ed="ZW" n="0310a18"/><p xml:id="pZW02p0310a1801">又答：卽返質問，無作體亦是頑法，而是善惡。論其經是如來
<lb ed="ZW" n="0310a19"/>口業，是其善，竟復何慊？經復言「三業供養」，故知口業是善也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a20"/><p xml:id="pZW02p0310a2001">更有一解：音聲所成名字句體是色法，是其無記。爲過因所
<lb ed="ZW" n="0310a21"/>得，復是頑法，故知非善非惡。然是口業，能通善惡，名爲善惡，體
<lb ed="ZW" n="0310a22"/>非善惡也。然經道「三業供養」者，因中說果，故言善惡。身業亦
<lb ed="ZW" n="0310a23"/>然。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a24"/><p xml:id="pZW02p0310a2401">又問：若爾者，善惡無作體是頑法，亦應非是善惡也。</p>
<lb ed="ZW" n="0310a25"/><p xml:id="pZW02p0310a2501">又答：不類。何以得知？雖復同由意地而發，然而有異。身口
<lb ed="ZW" n="0310a26"/>業，善心亦能作動，惡亦能發動，無記心亦能作動。三性通者，驗無
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0311a" n="0311a"/>
<lb ed="ZW" n="0311a01"/>可求。論其無作，不爾。要善心能發，惡亦發，無記之心不能發，於
<lb ed="ZW" n="0311a02"/>善惡無作，故知有異也。無作體正是善惡。復有一事：一發常有。
<lb ed="ZW" n="0311a03"/>何以得知？要心發得，要心卽謝，無作終身。而《勝鬘經》言：我從
<lb ed="ZW" n="0311a04"/>今日乃至菩提，於所受戒，不起犯心。此身遷流無常，論其無作，恒
<lb ed="ZW" n="0311a05"/>存不滅。修縱萇短，皆由善惡。心有寧馨異故，故知無作體是善
<lb ed="ZW" n="0311a06"/>惡，不類身口。如似揮刀奪命，詎得名刀爲善惡也。遠近雖異，同
<lb ed="ZW" n="0311a07"/>是無記，動轉諸業，三性通有，不同無作也。</p>
<lb ed="ZW" n="0311a08"/><p xml:id="pZW02p0311a0801">又問：若善惡唯心，不在於色。色以質礙爲義，心以能緣爲義，
<lb ed="ZW" n="0311a09"/>善以順理爲義，惡以違理爲義，始卒同類，善惡義非是心義。云何
<lb ed="ZW" n="0311a10"/>善惡唯在意地，不在身口也？</p>
<lb ed="ZW" n="0311a11"/><p xml:id="pZW02p0311a1101">又答：法相有通有塞，經言「卽意」，是意業。如似無記之心，無
<lb ed="ZW" n="0311a12"/>記義非心義，得言「卽心無記」，無記體卽是心也。善惡義雖非心
<lb ed="ZW" n="0311a13"/>義，得言「善惡」，體卽是也。故經言「心爲天堂」、「心爲地獄」，故知
<lb ed="ZW" n="0311a14"/>善惡正在於心，不在於色也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311001" n="0311001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0311a15"/>
<lb ed="ZW" n="0311a16"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0311a1601">二智</p>
<lb ed="ZW" n="0311a17"/><p xml:id="pZW02p0311a1701">二智者，權實雙明，稱之爲二。決判分明，故名爲智。大聖一
<lb ed="ZW" n="0311a18"/>念靈解，照萬境朗然，何限於二。但府就化宜，略判有二。其二者
<lb ed="ZW" n="0311a19"/>何？實智、方便智。但就經敎，明二智各自不同。若就昔經，明空
<lb ed="ZW" n="0311a20"/>有二智者，第一義空，絕於假誑，名之爲實，緣此實理而起，名實智；
<lb ed="ZW" n="0311a21"/>世諦假誑不實，名爲方便，緣此假誑理起，名爲方便智也。此解二
<lb ed="ZW" n="0311a22"/>智，皆從境得名也。</p>
<lb ed="ZW" n="0311a23"/><p xml:id="pZW02p0311a2301">更有一解：實智從境得名，方便智就功能得稱。何以得知？世
<lb ed="ZW" n="0311a24"/>諦華薄，誑凡眼目，生人染著之心；聖慮高解，照而不著，故得巧之
<lb ed="ZW" n="0311a25"/>名。是以方便智，就情得稱也。空理是實，實智緣實理而生，故知
<lb ed="ZW" n="0311a26"/>實智一向從境得名也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0312a" n="0312a"/>
<lb ed="ZW" n="0312a01"/><p xml:id="pZW02p0312a0101">又問：世諦華薄，凡應生著，照而無染，得巧之名，故就情得名
<lb ed="ZW" n="0312a02"/>者，我第一義空生患處深，聖者照而不著，亦應得巧之名。若爾，實
<lb ed="ZW" n="0312a03"/>智亦就功能得名。云何實智從境、方便智就情？</p>
<lb ed="ZW" n="0312a04"/><p xml:id="pZW02p0312a0401">又答：二諦皆能生患，但世諦生患處重。又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312001" n="0312001"/>來，是生惑根
<lb ed="ZW" n="0312a05"/>本，於此世諦生患根本處，照而不染故，是以得巧之名。第一義空
<lb ed="ZW" n="0312a06"/>生患處薄，正以禪脫因緣，流浪至於空上。又來，生惑之末從多，故
<lb ed="ZW" n="0312a07"/>不得巧名也。依《維摩經》明二智復異。直緣二諦理起，實智所照；
<lb ed="ZW" n="0312a08"/>緣巧智所爲者，方便智照也。如似借坐燈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312002" n="0312002"/>王，室苞乾像，大小相
<lb ed="ZW" n="0312a09"/>容，修縱萇短，香積取餐。緣如斯之者，是方便智境。方便智境，小
<lb ed="ZW" n="0312a10"/>隱難見。空如空而緣，有如有而緣；大如大而照，小如小而照。如
<lb ed="ZW" n="0312a11"/>似須彌極大，芥子絕小，如大小而緣故，是實智所緣也。小能容大，
<lb ed="ZW" n="0312a12"/>作如斯照者，是方便智境。實智從境得名，方便智就功能得稱也。
<lb ed="ZW" n="0312a13"/>依《涅槃經》明二智復異。二常之理，絕於百非，稱之爲實。緣此實
<lb ed="ZW" n="0312a14"/>理而起，故稱實智。金剛已還，生滅流動，假誑不實，稱爲方便。緣
<lb ed="ZW" n="0312a15"/>此方便理起，名爲方便智也。</p>
<lb ed="ZW" n="0312a16"/><p xml:id="pZW02p0312a1601">又問：金剛以後有性空，何智所緣？</p>
<lb ed="ZW" n="0312a17"/><p xml:id="pZW02p0312a1701">又答：果頭有性空故，是方便智所緣也。</p>
<lb ed="ZW" n="0312a18"/><p xml:id="pZW02p0312a1801">更有一解：果頭無性空。何以得知？果體凝然常住不可空，乃
<lb ed="ZW" n="0312a19"/>問何智所緣也！</p>
<lb ed="ZW" n="0312a20"/><p xml:id="pZW02p0312a2001">又問：果頭有互無，何智緣也？</p>
<lb ed="ZW" n="0312a21"/><p xml:id="pZW02p0312a2101">又答：果頭有二種互無。何以得知？涅槃中無二十五有，二十
<lb ed="ZW" n="0312a22"/>五有中無涅槃。此無不成涅槃，落在世諦，爲方便智所緣也。復一
<lb ed="ZW" n="0312a23"/>種互無成涅槃，涅槃體非二十五有，此無卽成涅槃，二十五有體非
<lb ed="ZW" n="0312a24"/>涅槃，此無卽成二十五有。若寧馨解時，果頭互無，爲實智所照也。
<lb ed="ZW" n="0312a25"/>如牛中無馬，此無馬之無，不關於牛。牛體非馬，此無卽成於牛也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0313a" n="0313a"/>
<lb ed="ZW" n="0313a01"/>昔日性空二諦，今常住二諦。往判落在世諦，爲方便智照也。</p>
<lb ed="ZW" n="0313a02"/><p xml:id="pZW02p0313a0201">又問：若道第一義空，落在世諦者，第一義空絕於假誑，名之爲
<lb ed="ZW" n="0313a03"/>實。若爾，方便智亦緣實理而起，云何一向道言「方便智所緣，故名
<lb ed="ZW" n="0313a04"/>方便」也？</p>
<lb ed="ZW" n="0313a05"/><p xml:id="pZW02p0313a0501">又解：有中參差不等，空理均精，是一從多，故道言緣方便亦有
<lb ed="ZW" n="0313a06"/>緣實也。又來，世諦萬有，是空之詮。就詮語故，道言緣方便名方
<lb ed="ZW" n="0313a07"/>便智也。今此《法華》明復異也。一乘絕於三虛，名實。緣此實理
<lb ed="ZW" n="0313a08"/>起，名爲實智。三乘之敎，無而說有，稱方便。緣此三敎而起，稱爲
<lb ed="ZW" n="0313a09"/>方便智也。若作此解，《法華》明二智極狹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313001" n="0313001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0313a10"/><p xml:id="pZW02p0313a1001">更有一解：緣一乘、緣一理起，及以乘之境界，皆是實智所緣。
<lb ed="ZW" n="0313a11"/>緣五乘之敎，丈六如來，猿猴鹿馬權智所爲者，是方便智所緣也。
<lb ed="ZW" n="0313a12"/>若依後解，《法華》明二智極寬。何以得知？莫問昔日空有二諦、常
<lb ed="ZW" n="0313a13"/>住二諦，皆能發生於乘，故知寬也。</p>
<lb ed="ZW" n="0313a14"/><p xml:id="pZW02p0313a1401">又問：得智名云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0313a15"/><p xml:id="pZW02p0313a1501">又答：二智得名，各自不同。實智從境得名，方便智就情得稱。
<lb ed="ZW" n="0313a16"/>何以得知？方之言善，便之言巧，正以善巧故，能權施三敎。敎是
<lb ed="ZW" n="0313a17"/>色法，若爲得論巧也。正如人善知作車，人巧故善知作車，可得名
<lb ed="ZW" n="0313a18"/>車爲巧。得巧之名，人上得目也。以此驗知，方便就情得名，實智
<lb ed="ZW" n="0313a19"/>一向從境也。</p>
<lb ed="ZW" n="0313a20"/><p xml:id="pZW02p0313a2001">又問：二智緣境云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0313a21"/><p xml:id="pZW02p0313a2101">又答：二智皆緣境起，若不緣境時，知名是何物智？如似有木
<lb ed="ZW" n="0313a22"/>在山臥地，不知名作何木。亦有巧匠繩默揣握，名某都盡。智亦如
<lb ed="ZW" n="0313a23"/>此。以境來彰智，得有萬智差別也。緣黃故名爲黃智，緣靑故名爲
<lb ed="ZW" n="0313a24"/>靑智。餘萬境類可知也。以此驗知，緣一，故名爲實智；緣三，故名
<lb ed="ZW" n="0313a25"/>爲方便智也。</p>
<lb ed="ZW" n="0313a26"/><p xml:id="pZW02p0313a2601">又問：方便之義，唯有一種，更有異也？</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0314a" n="0314a"/>
<lb ed="ZW" n="0314a01"/><p xml:id="pZW02p0314a0101">又答：方便有多種，自有前道方便，自有誑相方便，有進趣方
<lb ed="ZW" n="0314a02"/>便，復有善巧方便也。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a03"/><p xml:id="pZW02p0314a0301">又問：此經明何等方便也？</p>
<lb ed="ZW" n="0314a04"/><p xml:id="pZW02p0314a0401">又答：此經大意明進趣，及以善巧。何以得知？引汲小心，趣
<lb ed="ZW" n="0314a05"/>向大理，故知是其進趣方便。能使無而說有，權假施三。良由巧
<lb ed="ZW" n="0314a06"/>故，所以能爾，故知是其善巧方便也。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a07"/><p xml:id="pZW02p0314a0701">又問：三乘方便，聖者無而說有，惑情不達，執以爲實。若爾，
<lb ed="ZW" n="0314a08"/>以往實無小機，云何得言稱機說法？</p>
<lb ed="ZW" n="0314a09"/><p xml:id="pZW02p0314a0901">又答：實如所問。本來無其小機，正是一大乘機根。但就大乘
<lb ed="ZW" n="0314a10"/>機根中，自有強弱差別不同，自有感六度之機，有感十二因緣機，有
<lb ed="ZW" n="0314a11"/>感四諦之機。但小情念果，機非是情，但情上有此機義。今時以念
<lb ed="ZW" n="0314a12"/>來約，得言稱機說法也。何以得知？以聲聞念來約四諦機，得言稱
<lb ed="ZW" n="0314a13"/>機說四諦。以緣覺念來約十二因緣機，得言稱機說十二也。以菩
<lb ed="ZW" n="0314a14"/>薩念來約此六度機，故得言稱機說六度。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a15"/><p xml:id="pZW02p0314a1501">又問：緣一故名爲實智，緣三故名爲方便智者，今問：聖智靈解
<lb ed="ZW" n="0314a16"/>照時，爲知本來有三可照，爲知本來無三可照也？</p>
<lb ed="ZW" n="0314a17"/><p xml:id="pZW02p0314a1701">答：聖智照時，知本來無三可照。何以得知？此三曲遂物情，
<lb ed="ZW" n="0314a18"/>故所以有，非是道理有之。以此來驗，知本來無也。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a19"/><p xml:id="pZW02p0314a1901">又問：若聖照知本無三者，云何緣三，故名爲方便也？</p>
<lb ed="ZW" n="0314a20"/><p xml:id="pZW02p0314a2001">又答：聖智知本來無三，但三乘人所念，有三究竟。緣他三乘
<lb ed="ZW" n="0314a21"/>人所念，有三究竟邊故，得言「有三可照」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a22"/><p xml:id="pZW02p0314a2201">又問：三乘人所念三究竟心，爲是惑、是解也？</p>
<lb ed="ZW" n="0314a23"/><p xml:id="pZW02p0314a2301">又答：是其惑心，非是解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0314a24"/><p xml:id="pZW02p0314a2401">又問：三乘人念三究竟，以爲惑者；如來能緣之心，亦應是惑
<lb ed="ZW" n="0314a25"/>也。何以得知？如來知本來無三，緣他三乘人所念有三，得言「有
<lb ed="ZW" n="0314a26"/>三可照」。三乘人所念「有三」，旣是惑心，如來能緣之心，那得非惑
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0315a" n="0315a"/>
<lb ed="ZW" n="0315a01"/>也？如似邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315001" n="0315001"/>見人謗無三寶、四諦。此緣無之心，是其邪見。如
<lb ed="ZW" n="0315a02"/>來今緣他邪見所緣無，如來能緣之心，亦應是邪見也？</p>
<lb ed="ZW" n="0315a03"/><p xml:id="pZW02p0315a0301">又答：不得作如此難也。何以得知？如來緣三，反照己智，卽
<lb ed="ZW" n="0315a04"/>知此三非三。是以如來能緣之心是其解，非是惑也。三乘緣三，不
<lb ed="ZW" n="0315a05"/>能反照己解，卽知此三非三。是以三乘執三究竟，是其惑非是解
<lb ed="ZW" n="0315a06"/>也。邪見之難，亦如此解。如來緣邪見所緣無，反照己智，卽知此
<lb ed="ZW" n="0315a07"/>無非無。是以如來能緣之心是解，非是邪見。邪見之人不能反照
<lb ed="ZW" n="0315a08"/>己解，卽知此無非無，是以是其邪見，非是解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0315a09"/><p xml:id="pZW02p0315a0901">又問：三乘人執三究竟心，爲是惑，爲是非惑也？</p>
<lb ed="ZW" n="0315a10"/><p xml:id="pZW02p0315a1001">又答：解者不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0315a11"/><p xml:id="pZW02p0315a1101">又一解言：是其相善。何以得知？三寶四諦，虛假不實，凡情
<lb ed="ZW" n="0315a12"/>不達，執爲定實，此是相善。以此來驗，緣實三究竟，此亦是一相善
<lb ed="ZW" n="0315a13"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0315a14"/><p xml:id="pZW02p0315a1401">復有一解：執三之心，一向是不善。何以得知？道理有三寶四
<lb ed="ZW" n="0315a15"/>諦，於此上計定實心，是其相善；道理無三，妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315002" n="0315002"/>執爲三究竟，無三
<lb ed="ZW" n="0315a16"/>究竟可以當心，故知一向不善也。</p>
<lb ed="ZW" n="0315a17"/><p xml:id="pZW02p0315a1701">又問：三乘同執，爲斷結處齊，爲當有異也？</p>
<lb ed="ZW" n="0315a18"/><p xml:id="pZW02p0315a1801">又答：二乘根鈍，要斷三界結盡，然後方覺。菩薩根利，但布位
<lb ed="ZW" n="0315a19"/>至習種向也，而不斷結。但三乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315003" n="0315003"/>習菩薩行，同在習種性中也。</p>
<lb ed="ZW" n="0315a20"/><p xml:id="pZW02p0315a2001">又問：此經明二智，唯有一種，更有異也？</p>
<lb ed="ZW" n="0315a21"/><p xml:id="pZW02p0315a2101">又答：若作無常解，但有一種二智；若作常解，有二種二智。
<lb ed="ZW" n="0315a22"/>《安樂》以來，明其因乘。緣此因乘，名爲實智。緣三乘虛敎，名爲
<lb ed="ZW" n="0315a23"/>方便智也。《踴出》已下緣《壽量》常果，名爲實智。緣金剛已還，生
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0316a" n="0316a"/>
<lb ed="ZW" n="0316a01"/>滅理起，名爲方便智也。若如此解，與《涅槃》同。然復小異，《涅
<lb ed="ZW" n="0316a02"/>槃》緣二常理起，名爲實智。此經緣於現果報不明當性，故所以異
<lb ed="ZW" n="0316a03"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0316a04"/><p xml:id="pZW02p0316a0401">更有一解：此經明二智，苕然與《涅槃》異。何以得知異也？經
<lb ed="ZW" n="0316a05"/>敎宗徒，各自不同。《涅槃》二常爲宗，常、無常兩判。此經以一乘
<lb ed="ZW" n="0316a06"/>爲綱，不以常、無常兩別。明義旣不同，故知除患亦異。靈山以前
<lb ed="ZW" n="0316a07"/>空、有以相對，《涅槃》常、無常以相對，此經一、三以相對。昔經所
<lb ed="ZW" n="0316a08"/>以空、有以相對者，正以衆生不達萬法虛假，計爲定性。是以如來
<lb ed="ZW" n="0316a09"/>爲說空、有二諦，明世諦因緣故有，實義故無，破衆生計性之患，故
<lb ed="ZW" n="0316a10"/>空、有以相對也。所以《涅槃》常、無常以相對者，正以衆生八倒在
<lb ed="ZW" n="0316a11"/>懷，金剛已還有漏法中，妄計神我以爲常樂我淨。以此邪倒在懷
<lb ed="ZW" n="0316a12"/>故，是以如來爲說金剛以還苦空無常，除彼常樂我淨倒也。於無爲
<lb ed="ZW" n="0316a13"/>法中妄計苦空無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316001" n="0316001"/>常倒在懷故，是以如來爲說金剛以後常住湛然
<lb ed="ZW" n="0316a14"/>第一義諦，除彼苦空無常倒也。是以常、無常以相對也。今日此經
<lb ed="ZW" n="0316a15"/>所以一、三以相對，正以三乘衆生執己所得，以爲究竟。是以如來
<lb ed="ZW" n="0316a16"/>顯明，一乘是實，三乘是虛，破除衆生對三之患。是以一、三以相對
<lb ed="ZW" n="0316a17"/>也。以是除患不同，明義有別，故所以異也。然《涅槃》緣金剛以後
<lb ed="ZW" n="0316a18"/>名爲實智，金剛以還名爲方便智。今日此經明一乘，乘通因果。莫
<lb ed="ZW" n="0316a19"/>問因之以果，但使緣一乘理起，名爲實智；緣五乘敎起，丈六如來，
<lb ed="ZW" n="0316a20"/>猿猴鹿馬，名爲方便智也。</p>
<lb ed="ZW" n="0316a21"/><p xml:id="pZW02p0316a2101">又問：此經具有二智以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0316a22"/><p xml:id="pZW02p0316a2201">又答：他人有一種解。此經不具二智，何以得知？昔日施三，
<lb ed="ZW" n="0316a23"/>但有方便智，無實智。今日破三無三，但有實智，無方便智也。</p>
<lb ed="ZW" n="0316a24"/><p xml:id="pZW02p0316a2401">又問：若爾，如來二智不具足也。若道昔日施三，但有方便，無
<lb ed="ZW" n="0316a25"/>實智。昔日但言是實，不道方便。要今日顯大，彰昔是權，得稱方
<lb ed="ZW" n="0316a26"/>便。昔時不得道方便，亦無方便智。今日時破三無三，但有實智，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0317a" n="0317a"/>
<lb ed="ZW" n="0317a01"/>無方便者。問：今日時中，聖智緣此像正法中三乘敎，何智所緣？</p>
<lb ed="ZW" n="0317a02"/><p xml:id="pZW02p0317a0201">解言：是方便智所緣也。若爾，云何破三無三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317001" n="0317001"/>，無方便智也？
<lb ed="ZW" n="0317a03"/>又來，縱使破三無三，緣三世諸佛三乘敎，復是何智所緣？故是方
<lb ed="ZW" n="0317a04"/>便智所緣也。以此來驗，云何道今時破三無三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317002" n="0317002"/>無方便智也？</p>
<lb ed="ZW" n="0317a05"/><p xml:id="pZW02p0317a0501">更又一解：如來道王樹下時，二智雙然並有，乃可就敎中顯有
<lb ed="ZW" n="0317a06"/>難易、有顯不顯也。何以得知？如來無始不緣三權三，無始不緣三
<lb ed="ZW" n="0317a07"/>爲一。緣三權三，方便智照；緣三爲一，是實智所照也。故知如來
<lb ed="ZW" n="0317a08"/>二智恒並有，未曾暫廢也。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a09"/><p xml:id="pZW02p0317a0901">又問：智之以慧爲同緣一境，爲有異緣也。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a10"/><p xml:id="pZW02p0317a1001">又答：依經敎，明義各自不同。若依昔經，緣空爲慧，緣有爲
<lb ed="ZW" n="0317a11"/>智。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a12"/><p xml:id="pZW02p0317a1201">復有一解：緣空亦得名智，亦得名爲慧也。何以得知？決了名
<lb ed="ZW" n="0317a13"/>智，觀達名慧。於二諦理，決了分明，名之爲智。觀達二諦理原，名
<lb ed="ZW" n="0317a14"/>之爲慧。若爾，二智皆同緣二諦境起也。依如前解，《法華》、《涅
<lb ed="ZW" n="0317a15"/>槃》，緣境有異也。若依後解，《涅槃》、《法華》，智慧緣境不異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a16"/>
<lb ed="ZW" n="0317a17"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0317a1701">次明因緣</p>
<lb ed="ZW" n="0317a18"/><p xml:id="pZW02p0317a1801">又問：因緣之義，爲當一體義殊，爲當別體義異也？</p>
<lb ed="ZW" n="0317a19"/><p xml:id="pZW02p0317a1901">又答：諸師解義，各自不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a20"/><p xml:id="pZW02p0317a2001">有一解言：萬善強而辨果，名之爲因；萬善弱而助發，名之爲
<lb ed="ZW" n="0317a21"/>緣。若作此解，因緣別體也。</p>
<lb ed="ZW" n="0317a22"/><p xml:id="pZW02p0317a2201">更有一解：因緣一體。萬善無而能變<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317003" n="0317003"/>當佛果，此是親故，名
<lb ed="ZW" n="0317a23"/>之爲因也。可有當佛道理故，萬善能變；若晝無當果道理，萬善何
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0318a" n="0318a"/>
<lb ed="ZW" n="0318a01"/>由能變？是以無而能變，說之爲因；可有而有，說之爲緣。若作此
<lb ed="ZW" n="0318a02"/>解，因緣一體而義異也。如似胡麻中道理有油，故後時人功搗押，
<lb ed="ZW" n="0318a03"/>能使出油。道理無油，頗能使有油？如似沙中無油，縱使人功搗
<lb ed="ZW" n="0318a04"/>押，頗能出油也？永無許理也。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a05"/><p xml:id="pZW02p0318a0501">又問：無而能變名爲因者，爲當變無作有，爲當變有作有也？</p>
<lb ed="ZW" n="0318a06"/><p xml:id="pZW02p0318a0601">又答：故是變有作有。若無善惡因時，當果晝無。如似二頭三
<lb ed="ZW" n="0318a07"/>手、龜毛兔角，此是畢竟無，不可變使有也。正以有一念善因起，變
<lb ed="ZW" n="0318a08"/>果在當也。是以故，變有作有，非是變無作有也。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a09"/><p xml:id="pZW02p0318a0901">復有一解：現在善惡能親而變果，名之爲因。此因不固，流動
<lb ed="ZW" n="0318a10"/>過去，迴曾因以之爲緣。未有善惡因時，當果晝然有因，故果在當。
<lb ed="ZW" n="0318a11"/>親故，說之爲因。果已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318001" n="0318001"/>在當，要須曾因扶故，果體顯現。故說曾
<lb ed="ZW" n="0318a12"/>因，以之爲緣也。到指現現時因以爲曾因，以之爲當，是以張寫爲
<lb ed="ZW" n="0318a13"/>言。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a14"/><p xml:id="pZW02p0318a1401">更有一解：無而能變，目之爲因。此因體卽有，疏而助發，名爲
<lb ed="ZW" n="0318a15"/>緣。一體之中，具有因緣義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a16"/><p xml:id="pZW02p0318a1601">又問：因緣之義，粗可如此。因緣齊畔，竟復云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0318a17"/><p xml:id="pZW02p0318a1701">又答：諸師解義，各自不同。依如先舊宿德解：初一念善感佛
<lb ed="ZW" n="0318a18"/>義不足，要萬善備感佛義圓滿。如似衆系繫象，初一系不能制象，
<lb ed="ZW" n="0318a19"/>要多系能制象也。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a20"/><p xml:id="pZW02p0318a2001">又問：初善感佛義不足，衆善感佛義滿者，若爾，佛果有優<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318002" n="0318002"/>
<lb ed="ZW" n="0318a21"/>劣。何以得知？果頭萬義，有其勝如，在前感者，不滿爲不如；在後
<lb ed="ZW" n="0318a22"/>感者，滿足以爲勝也。豈非勝如也？</p>
<lb ed="ZW" n="0318a23"/><p xml:id="pZW02p0318a2301">又答<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318003" n="0318003"/>：若作萬善爲緣因，佛性爲正因，可有許理。何以如此？
<lb ed="ZW" n="0318a24"/>萬善是緣，緣有強弱，正因恆滿也。若作萬善作正因，此解難存也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0319a" n="0319a"/>
<lb ed="ZW" n="0319a01"/><p xml:id="pZW02p0319a0101">復有一解：無始以來，曾起一念善以爲正因。自爾以來，旣至
<lb ed="ZW" n="0319a02"/>金剛，所修諸善皆爲緣也。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a03"/><p xml:id="pZW02p0319a0301">更有一解：從無始以來卒至金剛，就大寬時中，束爲一因，感佛
<lb ed="ZW" n="0319a04"/>義圓滿。但因不頓發，要須次第而起也。始從習種，終至金剛，起
<lb ed="ZW" n="0319a05"/>因盡故，種智現前也。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a06"/><p xml:id="pZW02p0319a0601">復有一解：最後金剛，一念善心，感佛果圓滿，得爲因義。自此
<lb ed="ZW" n="0319a07"/>以前，感佛義不滿足，但相資發，都名爲緣也。故經言「漸漸積功
<lb ed="ZW" n="0319a08"/>德，具足大悲心」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a09"/><p xml:id="pZW02p0319a0901">又問：金剛以前，但次第緣發，無有因義者。若爾，見諦惑中，
<lb ed="ZW" n="0319a10"/>不應得與修道爲因，復不應與三界外恆沙無明住地爲因。若言見
<lb ed="ZW" n="0319a11"/>諦得與處處惑爲因，復感苦樂之果，我解中何不得與處處解爲因，
<lb ed="ZW" n="0319a12"/>復與佛爲因也？</p>
<lb ed="ZW" n="0319a13"/><p xml:id="pZW02p0319a1301">又答：明義不同。惑本從粗以至細故，得與處處爲因。解本從
<lb ed="ZW" n="0319a14"/>微至著故，但有次第發起之義，無有越感，不得爲因也。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a15"/>
<lb ed="ZW" n="0319a16"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0319a1601">吿諸聲聞衆及求緣覺乘者</p>
<lb ed="ZW" n="0319a17"/><p xml:id="pZW02p0319a1701">又問：略說中何等人於中得解？</p>
<lb ed="ZW" n="0319a18"/><p xml:id="pZW02p0319a1801">又答：解義不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a19"/><p xml:id="pZW02p0319a1901">一解：略說中有三，菩薩、利根、辟支於中得解。何以得知？略
<lb ed="ZW" n="0319a20"/>說中文略義隱，自非利根，何由得解？故知利根於中得解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a21"/><p xml:id="pZW02p0319a2101">更有一解：此中無有緣覺之人，何以得知？經中道言：譬如彗
<lb ed="ZW" n="0319a22"/>星夜現，時人以爲不祥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0319001" n="0319001"/>之相。辟支出世，亦復如是。有此人時，
<lb ed="ZW" n="0319a23"/>無有佛出；有佛時，無有此人。云何道言緣覺於略說中得悟？此事
<lb ed="ZW" n="0319a24"/>謬也。何以得知此中無有此人得悟？三根人得理在懷，要先領解，
<lb ed="ZW" n="0319a25"/>聖與授記。何以如此？但二乘諸人從昔以來，對敎情重。要須破
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0320a" n="0320a"/>
<lb ed="ZW" n="0320a01"/>敎，執心則喪，惑心旣除，得勝理在懷，其必領解。若當領解，聖應
<lb ed="ZW" n="0320a02"/>授記。何以得知？如似舍利弗廣說得解，《譬喩品》初領解，後聖與
<lb ed="ZW" n="0320a03"/>授記。四大聲聞於火宅得悟，窮子領解，後聖與授記。下根人亦如
<lb ed="ZW" n="0320a04"/>此。三根得解，要須領解、授記。此中若有此人得解，應有領解、受
<lb ed="ZW" n="0320a05"/>記。今時一不見領解，二不見受記，以此事來驗，故知二乘於略說
<lb ed="ZW" n="0320a06"/>不解，廣說方悟也。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a07"/><p xml:id="pZW02p0320a0701">又問：若爾，菩薩得勝理在懷，亦應有領解、受記。何故經不
<lb ed="ZW" n="0320a08"/>道？</p>
<lb ed="ZW" n="0320a09"/><p xml:id="pZW02p0320a0901">又解：《大品》座<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320001" n="0320001"/>上已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320002" n="0320002"/>與別記分明，今更不復受記。菩薩
<lb ed="ZW" n="0320a10"/>利根，執心處薄，但得理在懷，不須領解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a11"/><p xml:id="pZW02p0320a1101">又問：若當無中乘人，聖者徒設此中乘之敎，竟有何益？</p>
<lb ed="ZW" n="0320a12"/><p xml:id="pZW02p0320a1201">又解：聖者非無有益。但中乘有二種人：一緣覺緣覺，二聲聞
<lb ed="ZW" n="0320a13"/>緣覺。今但有聲聞緣覺，無緣覺緣覺。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a14"/><p xml:id="pZW02p0320a1401">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320003" n="0320003"/>：若無彼人，今何故經中道「及求緣覺乘」？</p>
<lb ed="ZW" n="0320a15"/><p xml:id="pZW02p0320a1501">又解：今時座上有此仰習辟支人，故道「及求緣覺乘」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a16"/><p xml:id="pZW02p0320a1601">又問：假設有辟支，山中獨悟竟，然後値佛出世，欲使並當，此
<lb ed="ZW" n="0320a17"/>人置在何許？</p>
<lb ed="ZW" n="0320a18"/><p xml:id="pZW02p0320a1801">又答：此人昔日在聞思慧中，本願無佛出世，因緣獨悟。旣有
<lb ed="ZW" n="0320a19"/>此願心，願心旣強，縱使有，此人不來佛邊聽法也。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a20"/><p xml:id="pZW02p0320a2001">又問：若爾，畢竟可不解大乘也？</p>
<lb ed="ZW" n="0320a21"/><p xml:id="pZW02p0320a2101">又答：今時雖不悟，盡此報身，未來世中，餘方淨土中値佛，得
<lb ed="ZW" n="0320a22"/>聞大乘，必能解悟也。從初住旣至六地，感聲聞得悟，皆是聲聞地。
<lb ed="ZW" n="0320a23"/>七地已上，不復假敎，名辟支佛地也。但使聞音聲得解，都名聲聞，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0321a" n="0321a"/>
<lb ed="ZW" n="0321a01"/>就聲聞中更作累名。菩薩本曠兼天下，就行析名。緣覺利根，從境
<lb ed="ZW" n="0321a02"/>得目也。聲聞根鈍，存其本稱也。</p>
<lb ed="ZW" n="0321a03"/><p xml:id="pZW02p0321a0301">又問：未知何者是緣覺，何者是聲聞？</p>
<lb ed="ZW" n="0321a04"/><p xml:id="pZW02p0321a0401">又答：事亦難知。身子利根，在先得道，應是緣覺人。何以得
<lb ed="ZW" n="0321a05"/>知？緣覺根利，在先得悟。今時舍利弗法說得解，故知是緣覺人
<lb ed="ZW" n="0321a06"/>也。又復，舍利弗、目連在外道法中，與沙然爲弟子。沙然去世後，
<lb ed="ZW" n="0321a07"/>以五百弟子委付目連、舍利弗：「爲我匠，令成就。」如來知彼根熟時
<lb ed="ZW" n="0321a08"/>至，遣阿鞞比丘往化：「汝今日入城乞食，値一非常之人，應略爲說
<lb ed="ZW" n="0321a09"/>法。」舍利弗朝樓上觀看，見阿鞞比丘持鉢挾錫，威儀詳序，來入城
<lb ed="ZW" n="0321a10"/>乞食。「此人旣有如斯威儀，必有好師，我當往問。」是以卽問阿鞞
<lb ed="ZW" n="0321a11"/>比丘：「汝旣有如斯威儀，必有好師。師爲是誰？」阿鞞比丘卽答：
<lb ed="ZW" n="0321a12"/>「吾師天中天。」舍利弗言：「我師亦天中天。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321001" n="0321001"/>「乃至拔斷十二
<lb ed="ZW" n="0321a13"/>根」。舍利弗聞道拔斷十二根，此人解悟，外道但能伏，不能斷也。
<lb ed="ZW" n="0321a14"/>是以問阿鞞比丘：「爲我說法。」比丘謙讓：「我年旣幼稚，學日有初
<lb ed="ZW" n="0321a15"/>淺，何能宣至眞如來廣大義。」舍利弗問：「何以名沙門？」阿鞞比丘
<lb ed="ZW" n="0321a16"/>爲解：「一切諸法本，因緣空無主，息心達本原，故號爲沙門。」舍利
<lb ed="ZW" n="0321a17"/>弗於是悟解，卽成初果。後來至佛邊，佛爲說法，道成羅漢。聞道
<lb ed="ZW" n="0321a18"/>因緣空無主，復聞道拔斷十二根，正是十二因緣。以此驗知，舍利
<lb ed="ZW" n="0321a19"/>弗應是緣覺人也。舍利弗旣緣覺，還來爲目連說。復得初果，後得
<lb ed="ZW" n="0321a20"/>羅漢，故知目連亦是緣覺人也。迦旃延亦是緣覺。何以得知？以
<lb ed="ZW" n="0321a21"/>藥來驗病。迦旃延計常，十二因緣本爲除斷、常二見。以此驗知，
<lb ed="ZW" n="0321a22"/>是緣覺人也。唯有迦葉一人，經有成文：<name role="" type="person">王舍城</name>中爲大迦葉具說十
<lb ed="ZW" n="0321a23"/>二因緣也。故知是緣覺人也。</p>
<lb ed="ZW" n="0321a24"/><p xml:id="pZW02p0321a2401">更一解：舍利弗是聲聞人。何以得知？經道言舍利弗等，於小
<lb ed="ZW" n="0321a25"/>涅槃而般涅槃，緣覺之人於中涅槃而般涅槃。若是緣覺人，經何以
<lb ed="ZW" n="0321a26"/>不道於中涅槃而般涅槃？以此驗知，舍利弗定是聲聞人。其餘者，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0322a" n="0322a"/>
<lb ed="ZW" n="0322a01"/>未可定判也。菩薩中有三根：上根者，於無量義座上得解；中根人，
<lb ed="ZW" n="0322a02"/>略說得悟解；下根者，於廣說與身子同解。緣覺中亦有三根：利根
<lb ed="ZW" n="0322a03"/>者，於廣說中解；中根，火宅得悟；下根微弱，假化城然後方解。聲
<lb ed="ZW" n="0322a04"/>聞亦有三根：上根，廣說得解；中根，火宅得解；下根者，正假化城微
<lb ed="ZW" n="0322a05"/>末生解，未能迥灼，要得記分明，方能得解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a06"/>
<lb ed="ZW" n="0322a07"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0322a0701">若二若三者</p>
<lb ed="ZW" n="0322a08"/><p xml:id="pZW02p0322a0801">又一解：若二者，無聲聞緣覺；若三者，無菩薩，三乘都破。何
<lb ed="ZW" n="0322a09"/>以得知？就道理之中，唯有平等大乘，萬善得佛，何處別修六度行
<lb ed="ZW" n="0322a10"/>得佛？以此驗知，三敎都破也。道言「修六度得佛」者，亦是方便說
<lb ed="ZW" n="0322a11"/>也。下經言：「十方世界中尙無二乘，何況有三」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322001" n="0322001"/>者，天下道理，
<lb ed="ZW" n="0322a12"/>尙無聲聞、緣覺乘，何況菩薩乘也。下偈中經文，亦如此解。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a13"/><p xml:id="pZW02p0322a1301">更有一解：若三敎都破，違下經文。何以得知？下經文言：「唯
<lb ed="ZW" n="0322a14"/>此一事實，餘二則非眞」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322002" n="0322002"/>。若當三敎都破，應道「餘三非眞」也。
<lb ed="ZW" n="0322a15"/>下窮子領解中，密遣二人。若三敎都破，應道密遣三人。乃至化城
<lb ed="ZW" n="0322a16"/>中，息處故說二。若三都破，應道息處說三也。以此三處經文來
<lb ed="ZW" n="0322a17"/>驗，故知但破二乘敎，不破菩薩。何以得知但破二乘，不破菩薩也？
<lb ed="ZW" n="0322a18"/>明聲聞二乘，情標別趣，對果心重，常行捨心，不欲化物，是以患由
<lb ed="ZW" n="0322a19"/>敎生。要須破敎，執果情息，然後迴心向於大理，故須破敎。菩薩
<lb ed="ZW" n="0322a20"/>本執心處微，今言破者，但破執心。正以昔日道言：「我獨成佛，聲
<lb ed="ZW" n="0322a21"/>聞不得」。有此存大之心，是以須破也，不破於敎也。何以得知？
<lb ed="ZW" n="0322a22"/>菩薩修六度行，道理作佛，敎中復言「向佛」。今若破菩薩敎，更向
<lb ed="ZW" n="0322a23"/>何路？以是驗知，但破二乘，不破獨大也。菩薩乃可行有廣略。初
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0323a" n="0323a"/>
<lb ed="ZW" n="0323a01"/>始機根微弱，不堪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323001" n="0323001"/>聞大，備修萬行，但說六度進德，遠標佛果。
<lb ed="ZW" n="0323a02"/>然後機根成就，爲說萬行，得佛道品等行。雖復理中向佛，敎中不
<lb ed="ZW" n="0323a03"/>道，得佛是虛。今日破使向佛，以是義故，但破執心，不破於敎。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a04"/><p xml:id="pZW02p0323a0401">若爾，何故言破三？本道理唯一大乘，就一上施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323002" n="0323002"/>二，通本數
<lb ed="ZW" n="0323a05"/>故，所以有三。今言「破三」者，破三之名數，故言「破三」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a06"/><p xml:id="pZW02p0323a0601">又言：五濁故施三。本爲五濁衆生，一上施二，通本數故，道言
<lb ed="ZW" n="0323a07"/>「施三」。今旣遣其二，何處有三？故下經言：無二亦無三也。今言
<lb ed="ZW" n="0323a08"/>分一爲三者，分何等一以爲三乘？若論果體眞實，理無優<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323003" n="0323003"/>劣，不
<lb ed="ZW" n="0323a09"/>可得分。就因乘解，有深淺優<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323004" n="0323004"/>劣不同，得論分於一乘，以爲三乘
<lb ed="ZW" n="0323a10"/>也。合三爲一者，本正是一大乘行，今就敎中，分道品等行以爲聲
<lb ed="ZW" n="0323a11"/>聞因，因緣觀智以爲緣覺因，六度等行以爲菩薩因，分一因以爲三
<lb ed="ZW" n="0323a12"/>因。今時合三爲一者，合三因以爲一因。本有三果，可爲三因所
<lb ed="ZW" n="0323a13"/>尅。今旣破無果，三因竟何所尅？是以合三因以爲一向佛因也。
<lb ed="ZW" n="0323a14"/>今言「理中無三」者，若就昔經，第一義空理中無三者；若就今經，一
<lb ed="ZW" n="0323a15"/>乘以爲第一義諦，三乘以爲世諦。今言「理中無三」者，一乘第一義
<lb ed="ZW" n="0323a16"/>理中，無有三乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a17"/><p xml:id="pZW02p0323a1701">又問：破三歸一者，歸何等一也？爲歸果一，爲歸因一？</p>
<lb ed="ZW" n="0323a18"/><p xml:id="pZW02p0323a1801">又一解：歸於因一也。何以得知？本分一因以爲三因，今時破
<lb ed="ZW" n="0323a19"/>三歸一，破三因以爲一因，故知歸因一也。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a20"/><p xml:id="pZW02p0323a2001">復有一解：歸於果一也。何以得知？本三因向於三果，以爲究
<lb ed="ZW" n="0323a21"/>竟。今三果旣無，更有歸趣，唯有一果，故知歸於果一也。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a22"/><p xml:id="pZW02p0323a2201">又問：二乘生患，竟在何處？</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0324a" n="0324a"/>
<lb ed="ZW" n="0324a01"/><p xml:id="pZW02p0324a0101">又解：良由佛敎而生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a02"/><p xml:id="pZW02p0324a0201">又問：佛敎竟有何僞，而致生惑也？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a03"/><p xml:id="pZW02p0324a0301">又解：佛敎言近而意遠，是以二乘執近而乖遠，故致生惑。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a04"/><p xml:id="pZW02p0324a0401">又問：聖敎僞在何處？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a05"/><p xml:id="pZW02p0324a0501">又解：聖敎但道斷三界惑盡，身亡智喪，有爲苦盡，無爲涅槃以
<lb ed="ZW" n="0324a06"/>爲大樂，更不道有當法身而續。是以二乘從凡向聖，修行得果，情
<lb ed="ZW" n="0324a07"/>期最後身盡無爲，以爲大樂，執爲究竟。生患故稱僞也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a08"/><p xml:id="pZW02p0324a0801">又問：此對果之心，爲是惑、爲是解也？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a09"/><p xml:id="pZW02p0324a0901">又解：是惑心也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a10"/><p xml:id="pZW02p0324a1001">又問：若是惑者，云何惑復能斷惑也？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a11"/><p xml:id="pZW02p0324a1101">又解：初執果之心是惑，從此心後，修道品等行，是其解。心通
<lb ed="ZW" n="0324a12"/>前道故，得言是惑。就後也，得言是解，所以能斷惑也。是以解能
<lb ed="ZW" n="0324a13"/>斷惑，非是惑能斷惑也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a14"/><p xml:id="pZW02p0324a1401">又問：二乘執果之心，旣言是惑，未識爲是何惑也。爲是三界
<lb ed="ZW" n="0324a15"/>中惑，爲是三界外惑也？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a16"/><p xml:id="pZW02p0324a1601">又解：此惑不定，隨凡聖有異。若外凡夫貪心執敎，此外凡惑。
<lb ed="ZW" n="0324a17"/>若內凡執敎，是內凡惑。若三果執敎，是三界思惟惑。若羅漢執
<lb ed="ZW" n="0324a18"/>敎，是三界外惑。何以如此？三學已還，未斷三界惑盡，是以執敎，
<lb ed="ZW" n="0324a19"/>是三界內惑；羅漢見諦思惟惑盡故，由有執果之心，是三界外惑也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a20"/><p xml:id="pZW02p0324a2001">又問：起惑旣如此，今聞大乘，得斷此惑以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a21"/><p xml:id="pZW02p0324a2101">又答：諸師解義不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a22"/><p xml:id="pZW02p0324a2201">又一解：今聞大乘，但伏使不起，不能永斷也。何以得知？三
<lb ed="ZW" n="0324a23"/>乘被破，今修菩薩行，乃在習種性中。若當聞大乘，但使斷三界外
<lb ed="ZW" n="0324a24"/>一毫惑者，後修行得登七住時，增其勝解，結應更斷，三界外惑盡。
<lb ed="ZW" n="0324a25"/>若爾，便應在前成佛。八住已上，何須一阿僧祇劫，行行方登正覺。
<lb ed="ZW" n="0324a26"/>以如斯來驗，故知三學及羅漢聞大乘，但言伏也。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a27"/><p xml:id="pZW02p0324a2701">又問：今聞大乘，但能伏者，何處、時方得斷也？</p>
<lb ed="ZW" n="0324a28"/><p xml:id="pZW02p0324a2801">又答：斷惑自有次第，不可越也。若依大乘斷惑極自難知。以
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0325a" n="0325a"/>
<lb ed="ZW" n="0325a01"/>小乘來准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0325001" n="0325001"/>，無望可以得知。小乘經中，燸、頂以來伏惑，無相已上
<lb ed="ZW" n="0325a02"/>永斷者，准於大乘中，住前伏惑不起；初住已上，作無相行，以爲永
<lb ed="ZW" n="0325a03"/>斷也。何以得知？《涅槃經》中，是人出世，具煩惱性，故知住前伏
<lb ed="ZW" n="0325a04"/>惑不斷也。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a05"/><p xml:id="pZW02p0325a0501">復有一解：言生空以上，得一毫空解在懷，永斷煩惱；乾慧地
<lb ed="ZW" n="0325a06"/>中，伏惑不起也。若寧馨解時，燸、頂以來，方斷三界外凡見諦惑
<lb ed="ZW" n="0325a07"/>盡；從無相以上，斷三界內凡見諦惑盡，道成須陀洹果。以此來類，
<lb ed="ZW" n="0325a08"/>大乘中住前性地、解行，斷外凡見諦惑盡；習種性中但能伏惑，不能
<lb ed="ZW" n="0325a09"/>永斷也。初住以上，斷內凡惑也。初住斷欲界內凡惑盡；二住斷色
<lb ed="ZW" n="0325a10"/>界內凡惑盡；三地斷無色界內凡惑盡，名須陀洹菩薩；四住斷欲界
<lb ed="ZW" n="0325a11"/>思惟；五住斷色界思惟；六住斷無色界思惟，名斯陀含菩薩；七住、
<lb ed="ZW" n="0325a12"/>八住斷欲界習；九住斷色界習盡，名阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0325002" n="0325002"/>那含菩薩；十住斷無色界
<lb ed="ZW" n="0325a13"/>惑盡，名羅漢菩薩。諸佛斷萬惑斯盡，名大阿羅漢也。依大乘斷
<lb ed="ZW" n="0325a14"/>結，粗可如此。今二乘執敎生患，修行得登何處也？若外凡執敎
<lb ed="ZW" n="0325a15"/>惑，修行得登性地、解行地，住前得斷盡也。內凡執敎惑，修菩薩行
<lb ed="ZW" n="0325a16"/>得登初住，乃至三住以來，方斷盡也。三果執敎惑，修行得登四住，
<lb ed="ZW" n="0325a17"/>至六住以來得斷盡。若羅漢執敎惑，修行得登七住，以上方得斷
<lb ed="ZW" n="0325a18"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a19"/><p xml:id="pZW02p0325a1901">更有一解：二乘人、三果、四向及羅漢執敎，今聞大乘，得論斷
<lb ed="ZW" n="0325a20"/>也，不得論伏。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a21"/><p xml:id="pZW02p0325a2101">又問：若爾，還指前解成難。結應在前成道也。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a22"/><p xml:id="pZW02p0325a2201">又解：藥病相當，非不斷也。一毫執有之患，解空則遣；對三之
<lb ed="ZW" n="0325a23"/>惑，解一則遣。理數相違，何由可背。但三界外惑細而難遣，要多
<lb ed="ZW" n="0325a24"/>劫修行，方得斷除也。三界惑粗，容有頓遣。何以得知？聲聞一形
<lb ed="ZW" n="0325a25"/>修道，道成羅漢，故知容有頓遣也。是以二乘始從習種訖七住以
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0326a" n="0326a"/>
<lb ed="ZW" n="0326a01"/>來，但修有中諸行，得登八住，斷結處齊，無有前後也。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a02"/><p xml:id="pZW02p0326a0201">又問：經言「下下智斷上上煩惱，上上智斷下下煩惱」。今二乘
<lb ed="ZW" n="0326a03"/>人習菩薩行，乃在習種性中後七心中安。今問，此習種菩薩，何如
<lb ed="ZW" n="0326a04"/>性地以上、乃至六住菩薩智？六住菩薩正斷三界、四住惑盡，習種
<lb ed="ZW" n="0326a05"/>菩薩不如百千倍校，云何乃斷三界外細惑？以此格量，何由可解？
<lb ed="ZW" n="0326a06"/>後解難立也。又人解：破聲聞，無聲聞，亦無四諦；破緣覺，無緣覺，
<lb ed="ZW" n="0326a07"/>亦無十二因緣。若爾，境界亦無，云何涅槃座上故具明四諦、十二
<lb ed="ZW" n="0326a08"/>因緣？以此來類，此解難存。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a09"/><p xml:id="pZW02p0326a0901">有一解：破有，所以《華嚴》座上爲大根大行，頓明一切法相，說
<lb ed="ZW" n="0326a10"/>四諦、十二因緣是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326001" n="0326001"/>菩薩境界；道品等行、因緣觀智、六度諸行是
<lb ed="ZW" n="0326a11"/>菩薩加<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326002" n="0326002"/>行；滅結無爲、菩薩滅諦、四果之名是菩薩之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326003" n="0326003"/>果。名
<lb ed="ZW" n="0326a12"/>五戒十善，皆得於佛，爲菩薩頓明一切法相，得作根本法輪。漸敎
<lb ed="ZW" n="0326a13"/>中四階說法廣他，《華嚴》座上以爲條末。後爲聲聞小行，不堪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326004" n="0326004"/>
<lb ed="ZW" n="0326a14"/>聞說深理，割四諦、十二因緣，屬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326005" n="0326005"/>二乘境界；道品等行、因緣觀
<lb ed="ZW" n="0326a15"/>智，屬二乘觀行；滅結無爲，以爲二乘寂滅諦，四果之名，割屬二乘。
<lb ed="ZW" n="0326a16"/>析果之名，五戒十善，得人天樂果。是以四乘諸人順敎修行，各有
<lb ed="ZW" n="0326a17"/>所得。如來三十年中說空宗《般若》等經，柔伏其心，長養道機，今
<lb ed="ZW" n="0326a18"/>始成就。今時靈山中還伏流明義，屬在菩薩，故言「破三」。五濁
<lb ed="ZW" n="0326a19"/>者，名雖有五，語體有三。煩惱以見，及以命濁據神慮爲體；衆生非
<lb ed="ZW" n="0326a20"/>色非心爲區；劫濁不定。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a21"/><p xml:id="pZW02p0326a2101">一解：以色爲體。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a22"/><p xml:id="pZW02p0326a2201">復有一解：通於色心，及以非色非心，斯皆爲體也。何以得知？
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0327a" n="0327a"/>
<lb ed="ZW" n="0327a01"/>劫是其寬，餘四是別，道劫通權於四也。如似時、方，要就法以辨，
<lb ed="ZW" n="0327a02"/>時、方通於色、心、非色非心。萬法莫非是時，方亦如此也。以此來
<lb ed="ZW" n="0327a03"/>驗，就濁以辨劫，不就劫以明濁，故知劫是寬，故通於四也。餘四是
<lb ed="ZW" n="0327a04"/>狹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327001" n="0327001"/>，不通於劫也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a05"/><p xml:id="pZW02p0327a0501">又復解言：劫非是濁，劫中有此濁事，道劫爲濁。衆生亦爾，非
<lb ed="ZW" n="0327a06"/>是其濁，以濁法成於衆生，名衆生爲濁也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a07"/><p xml:id="pZW02p0327a0701">又問：五濁煩惱，障何處解？爲當但障大乘解，亦障小乘解？</p>
<lb ed="ZW" n="0327a08"/><p xml:id="pZW02p0327a0801">又解：大小乘解俱障也。但障有近遠，五濁煩惱，近<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327002" n="0327002"/>障小乘
<lb ed="ZW" n="0327a09"/>解，遠障大乘道也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a10"/><p xml:id="pZW02p0327a1001">又問：大小俱障，何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327003" n="0327003"/>以得說於小，不得說大？</p>
<lb ed="ZW" n="0327a11"/><p xml:id="pZW02p0327a1101">又解：小乘理淺惑粗，乾慧解想伏除，故所以得說生解斷除。
<lb ed="ZW" n="0327a12"/>大乘理深，要須善強惑薄，方能取悟。正由衆生失解起惑，五濁在
<lb ed="ZW" n="0327a13"/>懷，惑重垢深，翳障大解，不得說故。今時斷粗惑以盡，解強惑弱，
<lb ed="ZW" n="0327a14"/>方得說也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a15"/><p xml:id="pZW02p0327a1501">又問：五濁大小俱障者，爲是事障，爲是性障也？</p>
<lb ed="ZW" n="0327a16"/><p xml:id="pZW02p0327a1601">又解：小乘初道，但有事障，無有性障也。第三無礙解脫以後，
<lb ed="ZW" n="0327a17"/>有事有性。大乘解亦有事、性也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a18"/><p xml:id="pZW02p0327a1801">又人解：障常之解，唯事無性。小乘解，事、性俱有。依如一
<lb ed="ZW" n="0327a19"/>家，不存此解也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a20"/><p xml:id="pZW02p0327a2001">又問：以何爲事、性也？</p>
<lb ed="ZW" n="0327a21"/><p xml:id="pZW02p0327a2101">又解：事、性無定。有解言：八禪之定，以之爲事；性空之理，稱
<lb ed="ZW" n="0327a22"/>之爲性。亂惑障定，以爲事惑；煩惱障理，名爲性惑也。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a23"/><p xml:id="pZW02p0327a2301">又復一解：現起紛紜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327004" n="0327004"/>，稱之爲事；過、未冥伏不起，目之爲性。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0328a" n="0328a"/>
<lb ed="ZW" n="0328a01"/><p xml:id="pZW02p0328a0101">又問：五濁是其障，三濁可見。劫以衆生。云何是障？</p>
<lb ed="ZW" n="0328a02"/><p xml:id="pZW02p0328a0201">又解：亦得論障。煩惱以見，乃至於命，此之三濁，是煩惱障
<lb ed="ZW" n="0328a03"/>也。衆生是其報障，劫是時節障也。亦應道業障，經文略，故不道
<lb ed="ZW" n="0328a04"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0328a05"/><p xml:id="pZW02p0328a0501">又復解言：唯有三濁是障，餘二非障也。何以得知非障？攬此
<lb ed="ZW" n="0328a06"/>濁法，以成衆生，名衆生濁，衆生非濁也。煩惱是障，以障法成於衆
<lb ed="ZW" n="0328a07"/>生，名衆生障，衆生非障也。劫亦如此也。</p>
<lb ed="ZW" n="0328a08"/><p xml:id="pZW02p0328a0801">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0328001" n="0328001"/>：更以異方便者，破人天與二乘何異？</p>
<lb ed="ZW" n="0328a09"/><p xml:id="pZW02p0328a0901">又一解：破二乘，無二乘；破人天，無人天。四乘都齊。</p>
<lb ed="ZW" n="0328a10"/><p xml:id="pZW02p0328a1001">今時有一解：破人天，異二乘，人天因果道理有之。修五戒十
<lb ed="ZW" n="0328a11"/>善是人天因，因果都是其實。就此一相，一向非虛，何故道虛？明
<lb ed="ZW" n="0328a12"/>一念善中有其二感。昔日但道招人天報是實，不道向佛邊是虛，是
<lb ed="ZW" n="0328a13"/>以人天因果，亦實亦虛。二乘一向是虛，果旣不實，因解那得是實。
<lb ed="ZW" n="0328a14"/>是以二乘因果，俱皆是虛也。</p>
<lb ed="ZW" n="0328a15"/><p xml:id="pZW02p0328a1501">又問：若人天因果道理有之，是實。不道向佛邊虛。明二乘亦
<lb ed="ZW" n="0328a16"/>然。盡無生智，三界惑盡，報身盡處，無爲名爲滅諦，亦實有之。不
<lb ed="ZW" n="0328a17"/>道向佛邊是虛。若爾，亦有是實。云何二乘一向是虛？</p>
<lb ed="ZW" n="0328a18"/><p xml:id="pZW02p0328a1801">又解：人天因果，道理有之，因果俱皆是實，道理有此。二乘
<lb ed="ZW" n="0328a19"/>因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0328002" n="0328002"/>果，道品等行，盡無生智，滅結無爲，四果之名，菩薩家觀行，
<lb ed="ZW" n="0328a20"/>二乘何處有此？以此來驗，知二乘一向是虛，人天因果有實有虛。
<lb ed="ZW" n="0328a21"/>以是義故，破人天異於二乘也。</p>
<lb ed="ZW" n="0328a22"/>
<lb ed="ZW" n="0328a23"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0328a2301">燒舍宅者　道根者</p>
<lb ed="ZW" n="0328a24"/><p xml:id="pZW02p0328a2401">夫爲世間，舍以蔭覆爲義，宅以安身之處。有漏五陰能蔭覆行
<lb ed="ZW" n="0328a25"/>者，喩若於舍；道根栖託之處，喩若於宅。世間身命，一形中貴；道
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0329a" n="0329a"/>
<lb ed="ZW" n="0329a01"/>根，出世中勝。喩身命、道根軀命寄在蔭形宅中也。以何爲道根？
<lb ed="ZW" n="0329a02"/>王子時曾聞《法華》，得生大乘想解，能伏除煩惱，名之爲道。復能
<lb ed="ZW" n="0329a03"/>發生後善，名之爲根。指道作根，故稱道根也。此想解變今日無
<lb ed="ZW" n="0329a04"/>漏，名之爲因。能感今日敎，亦名感也。能與今日無漏作其基圴，
<lb ed="ZW" n="0329a05"/>亦名爲機也。此解可貴，名之爲珠也。從王子以來，所修諸善有其
<lb ed="ZW" n="0329a06"/>強弱，強善發於勝道，下善發於弱道。雖復強弱有異，皆能發生後
<lb ed="ZW" n="0329a07"/>解，都得爲道根。</p>
<lb ed="ZW" n="0329a08"/><p xml:id="pZW02p0329a0801">今時何故但道王子時者？但王子是發解之初。爲因義成，不
<lb ed="ZW" n="0329a09"/>可改更，是以但道始也。道理但使發道，皆得爲根也。煩惱能燒燃
<lb ed="ZW" n="0329a10"/>善根，喩若於火。道根是所燒，煩惱是能燒。所燒有二種，能燒亦
<lb ed="ZW" n="0329a11"/>有二種。所燒二者：一是蔭身，二是道根。能燒二者：一舊，二新。
<lb ed="ZW" n="0329a12"/>何者爲舊、何者爲新？舊者是九十八使煩惱；新火者，大邪見，斷善
<lb ed="ZW" n="0329a13"/>根。舊火但燒蔭身，不傷道根；新火亦燒道根，亦燒蔭身也。</p>
<lb ed="ZW" n="0329a14"/><p xml:id="pZW02p0329a1401">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0329001" n="0329001"/>：何處火以爲舊火，何處以爲新火也？</p>
<lb ed="ZW" n="0329a15"/><p xml:id="pZW02p0329a1501">解有二種。</p>
<lb ed="ZW" n="0329a16"/><p xml:id="pZW02p0329a1601">一解王子以來，其人近出以前，以爲舊火；其人近出以來，旣至
<lb ed="ZW" n="0329a17"/>鹿野，以爲新火也。</p>
<lb ed="ZW" n="0329a18"/><p xml:id="pZW02p0329a1801">又問：舊火但燒陰身，不燒道根。其人近出以來，旣至鹿野以
<lb ed="ZW" n="0329a19"/>前，此亦燒道根以不？</p>
<lb ed="ZW" n="0329a20"/><p xml:id="pZW02p0329a2001">解言：不燒道根。要鹿野中起大邪見火，喪王子時爲因義，故
<lb ed="ZW" n="0329a21"/>得燒也。</p>
<lb ed="ZW" n="0329a22"/><p xml:id="pZW02p0329a2201">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0329002" n="0329002"/>：若爾，等不傷道根，何故一得舊名，一與新稱？</p>
<lb ed="ZW" n="0329a23"/><p xml:id="pZW02p0329a2301">又解：等不傷道根，但其人近出以前，機根微弱，未可是名，是
<lb ed="ZW" n="0329a24"/>故起惑，但與舊稱。從其人近出以來，一應出世敎，修諸微善，資助
<lb ed="ZW" n="0329a25"/>道根漸增，中間起惑，鄰近道根，與其新名。故言道隆則魔盛也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0330a" n="0330a"/>
<lb ed="ZW" n="0330a01"/>正以道根強，故煩惱熾也。</p>
<lb ed="ZW" n="0330a02"/><p xml:id="pZW02p0330a0201">更有一解：但使燒陰身火者以爲舊火，燒道根火者以爲新也。
<lb ed="ZW" n="0330a03"/>要今日鹿野中起大邪見火，燒喪王子因義不感，果道不續，得論新
<lb ed="ZW" n="0330a04"/>火。夫爲世間火，本能焚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0330001" n="0330001"/>燒物，有改變之義，名之爲火。諸結煩
<lb ed="ZW" n="0330a05"/>惱及以重邪見，能改利爲鈍，改好爲醜，能令神明昏昧，得有改變之
<lb ed="ZW" n="0330a06"/>義，故名爲燒。夫爲燒斷之法，要擧相續道中得有燒斷也。若論實
<lb ed="ZW" n="0330a07"/>法道中，王子時一念解心，當體自滅，惑心自生，不名爲燒。要就相
<lb ed="ZW" n="0330a08"/>續道中能改利爲鈍，改好爲醜，能使神明昏昧，有改變之義，名之爲
<lb ed="ZW" n="0330a09"/>燒斷也。</p>
<lb ed="ZW" n="0330a10"/><p xml:id="pZW02p0330a1001">復有一解：能燒據實法，所燒就相續；能斷就一念，所斷要擧相
<lb ed="ZW" n="0330a11"/>續道中也。</p>
<lb ed="ZW" n="0330a12"/><p xml:id="pZW02p0330a1201">又問：若實法中有燒斷者，經中何故言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0330002" n="0330002"/>「實法道中無燒無
<lb ed="ZW" n="0330a13"/>斷」也？</p>
<lb ed="ZW" n="0330a14"/><p xml:id="pZW02p0330a1401">又解：經言「無燒無斷」者，就前所燒、所斷法中，就實道之中，
<lb ed="ZW" n="0330a15"/>終不可得燒斷也。論王子時大乘想解現前，莫問粗細之惑，一切皆
<lb ed="ZW" n="0330a16"/>伏。邪見是惑中之重，唯有王子時解之力強，故共相對治，能伏大
<lb ed="ZW" n="0330a17"/>邪見，使令不起。其餘諸使煩惱，非重對治。是以從王子以來得起
<lb ed="ZW" n="0330a18"/>九十八使煩惱，修五戒十善，伏也。</p>
<lb ed="ZW" n="0330a19"/><p xml:id="pZW02p0330a1901">又問：依如斷結來驗，上上智斷下下煩惱，正應王子時大乘解
<lb ed="ZW" n="0330a20"/>伏九十八使輕微煩惱，五戒十善應伏大邪見重惑不起。今時王子
<lb ed="ZW" n="0330a21"/>勝解，伏其粗惑。自爾以來，修諸微善是弱，伏於細惑也。若爾，豈
<lb ed="ZW" n="0330a22"/>可不違斷結義也？</p>
<lb ed="ZW" n="0330a23"/><p xml:id="pZW02p0330a2301">又解：伏惑不同理解斷，事中相違使伏。如似曠劫以來，修得
<lb ed="ZW" n="0330a24"/>乾慧想解，現在一身中粗惑不起；發得生空之解，解起則能斷除。
<lb ed="ZW" n="0330a25"/>何以得知？事中相違便伏，不同理解斷也。如戒律中第一遍罪，粗
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0331a" n="0331a"/>
<lb ed="ZW" n="0331a01"/>而易斷，愍心懺悔，然後方除。九十事波逸提惑細而難除，對手便
<lb ed="ZW" n="0331a02"/>遣。此是伏惑，非是理解斷時，要從粗至細也。以此驗知，王子時
<lb ed="ZW" n="0331a03"/>大乘解，伏大邪見火不起。自爾以來，修五戒十善，伏九十八使輕
<lb ed="ZW" n="0331a04"/>微煩惱也。王子時大乘一念想解，永伏大邪見火不起。自爾以來，
<lb ed="ZW" n="0331a05"/>故起九十八使輕微煩惱也。何以得知？如《涅槃經》中正以二常威
<lb ed="ZW" n="0331a06"/>力，能使夢睹羅刹，墮於地獄，發菩提道心，生毛孔信，永隔闡提。
<lb ed="ZW" n="0331a07"/>唯除闡提，經力所不及。論毛孔信人與今日繫珠人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331001" n="0331001"/>相似，皆能
<lb ed="ZW" n="0331a08"/>伏邪見不起。唯起三種惡、四重五逆、謗方等經，正不作闡提也。
<lb ed="ZW" n="0331a09"/>論其闡提位人，雖在現不起大邪見，皆名闡提。所以得知，此人成
<lb ed="ZW" n="0331a10"/>就邪見因果，已成當成，皆在闡提位中也。縱使十身、五身不起大
<lb ed="ZW" n="0331a11"/>邪見，非是伏故不起，根鈍不起。不同毛孔信人，伏故不起也。後
<lb ed="ZW" n="0331a12"/>《迦葉》中明恆河七人，各自當位處別。第一名常沒人，第二暫出還
<lb ed="ZW" n="0331a13"/>沒，是其繫珠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331002" n="0331002"/>人。常沒者，起大邪見，不免<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331003" n="0331003"/>闡提。暫出還沒
<lb ed="ZW" n="0331a14"/>者，雖復遇惡知識，不起大邪見，永隔闡提，正是王子時繫珠人也。
<lb ed="ZW" n="0331a15"/>何以得知？下合言正旨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331004" n="0331004"/>舍利弗等諸聲聞是。以此驗知，王子大
<lb ed="ZW" n="0331a16"/>乘解伏大邪見不起也。</p>
<lb ed="ZW" n="0331a17"/><p xml:id="pZW02p0331a1701">又問：王子時大乘想解，爲當永伏，爲當暫伏也？</p>
<lb ed="ZW" n="0331a18"/><p xml:id="pZW02p0331a1801">又解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331005" n="0331005"/>：解有二種。</p>
<lb ed="ZW" n="0331a19"/><p xml:id="pZW02p0331a1901">一解永伏不起。何以得知？大聖含慈，何曾不欲救拔物苦，與
<lb ed="ZW" n="0331a20"/>衆生樂？何有驗道之際，聖不救接？今言起者，假設之言。假設聖
<lb ed="ZW" n="0331a21"/>不救接，容有起理也。</p>
<lb ed="ZW" n="0331a22"/><p xml:id="pZW02p0331a2201">更有一解：暫伏非是永伏。王子時大乘解，伏大邪見，勢力正
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0332a" n="0332a"/>
<lb ed="ZW" n="0332a01"/>至今時。若聖不救接，大邪見必起，喪王子因義，斷善根，成闡提，
<lb ed="ZW" n="0332a02"/>永輪生死，無有出期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332001" n="0332001"/>也。何以得知？王子時大乘想解，爲因義
<lb ed="ZW" n="0332a03"/>成，伏邪見，果雖不起，爲因猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332002" n="0332002"/>存背<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332003" n="0332003"/>。王子失解以來，流浪生
<lb ed="ZW" n="0332a04"/>死，或時起九十八使煩惱，或時修五戒十善伏，番覆迭起。起九十
<lb ed="ZW" n="0332a05"/>八使煩惱，資助邪見因熾；修五戒十善，資助道根義增。旣至今日
<lb ed="ZW" n="0332a06"/>鹿野中，二力正停，凡聖交際，在於今時。若遭遇良緣，得道成聖。
<lb ed="ZW" n="0332a07"/>若値惡知識，必起大邪見火，喪滅道根也。何以得知？下經言「或
<lb ed="ZW" n="0332a08"/>當墮落，爲火所燒」，故知暫伏也，非是永也。明今時何以不起？此
<lb ed="ZW" n="0332a09"/>人修善來久，積集想解，神機爽利。從六師受學，習之不難，未逕幾
<lb ed="ZW" n="0332a10"/>時，已習得彼法。如是遍學六師，都不得道。旣求理不得，卽便生
<lb ed="ZW" n="0332a11"/>謗：「若有聖道，我應得之。我今不得，故知無有聖道。」卽謗無因
<lb ed="ZW" n="0332a12"/>果，起大邪見。何但遇惡知識起謗，縱使聖爲良緣，說不應機，亦起
<lb ed="ZW" n="0332a13"/>大邪見。故上經言：「若但讚佛乘，衆生沒在苦」，「破法不信故，
<lb ed="ZW" n="0332a14"/>墜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332004" n="0332004"/>墮三惡道」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332005" n="0332005"/>也。以是故知非永伏也。如來玄知畔齊，乘機
<lb ed="ZW" n="0332a15"/>救接，得無漏空解，斷除邪見，粗細俱盡也。</p>
<lb ed="ZW" n="0332a16"/><p xml:id="pZW02p0332a1601">又問：永伏、永斷，有何等異？</p>
<lb ed="ZW" n="0332a17"/><p xml:id="pZW02p0332a1701">又解：永名雖同，然而有異。永伏者，雖復不起，因果不除。永
<lb ed="ZW" n="0332a18"/>斷者，喪滅因果也。如似以大石蓋其小草，永無生理，由有根株不
<lb ed="ZW" n="0332a19"/>去，喩於永伏。撥石卻根，永無生性，喩若永斷也。就經文中，何者
<lb ed="ZW" n="0332a20"/>燒陰身火，何者是燒道根火？焚燒舍宅者，此舍以爲大火所燒，宜
<lb ed="ZW" n="0332a21"/>時疾出，此是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332006" n="0332006"/>舊火燒於陰身也。長者見是大火：「或當墮落爲火
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0333a" n="0333a"/>
<lb ed="ZW" n="0333a01"/>所燒，我及諸子若不時出，必爲火焚。但令諸子，得免火難。」此是
<lb ed="ZW" n="0333a02"/>新火，燒道根也。舊火已起，新火未起也。</p>
<lb ed="ZW" n="0333a03"/><p xml:id="pZW02p0333a0301">卽脫瓔珞者，一師解意：爲利根人，樹王下見；爲中根人，法身
<lb ed="ZW" n="0333a04"/>城中見；爲下根人，王子來見。正由見有遠近，彰根有利鈍。上火
<lb ed="ZW" n="0333a05"/>宅中爲中根人說法，見患四思惟，盡在法身城中，事要法身中說之。
<lb ed="ZW" n="0333a06"/>方法一一，叩機相應，竟非形無以通化。捨眞妙法身，應爲丈六。
<lb ed="ZW" n="0333a07"/>法身精妙，若似瓔珞細濡上服。丈六色根是粗，望如法身，若似粗
<lb ed="ZW" n="0333a08"/>弊之衣。上來至此，皆領法身中事。今明卽脫瓔珞，捨眞妙法身，
<lb ed="ZW" n="0333a09"/>現丈六之容，樹王成道。自此已下，都領應道中事。若爾，違上經
<lb ed="ZW" n="0333a10"/>文。第二思惟言「驚入火宅」，第三思惟言「具吿諸子」，乃至具陳上
<lb ed="ZW" n="0333a11"/>事。何故有此經文？若言「盡在法身城中」，法身城中絕於言相，那
<lb ed="ZW" n="0333a12"/>得言有「具吿陳說」。</p>
<lb ed="ZW" n="0333a13"/><p xml:id="pZW02p0333a1301">又解：經文若言「驚入火宅」、「具吿陳說」者，將入，故名「入法
<lb ed="ZW" n="0333a14"/>身城中」。作吿說方法，故言「具吿陳說」也。若言爲利根人言一應
<lb ed="ZW" n="0333a15"/>見者，經言「諸佛唯以大事出世」，復言「以五濁故出世」，以知所從
<lb ed="ZW" n="0333a16"/>來遠。云何道言「一應見」也？今一師不如此解。依上經文，第二
<lb ed="ZW" n="0333a17"/>思惟言「驚入火宅」，復言「我始坐道場」，以此來驗，故知三根人見
<lb ed="ZW" n="0333a18"/>患起悲，盡在法身城中。第二思惟已下，皆是應跡中事。今四大聲
<lb ed="ZW" n="0333a19"/>聞如理而解，還領法身城中，見患起悲。第二思惟乃至第四思惟，
<lb ed="ZW" n="0333a20"/>理中敎領樹王下事；口吿爲說，領鹿野中事。若爾，今言「卽脫瓔
<lb ed="ZW" n="0333a21"/>珞」者，捨丈六之身，現老比丘，同形以勸進。何以得知？<name role="" type="person">王舍城</name>中
<lb ed="ZW" n="0333a22"/>有三億人，一億人見如來丈六形，有一億人見如來老比丘，復有一
<lb ed="ZW" n="0333a23"/>億人見如來默聚，良由衆生感悟不同。或見<name role="" type="person">盧舍那佛</name>如爲<name role="" type="person">瞿師羅</name>，
<lb ed="ZW" n="0333a24"/>現三尺形，如斯非一。正由感有濃淡，致令見有精粗。故知捨丈六
<lb ed="ZW" n="0333a25"/>之形，作老比丘也，正以聲聞懈怠，不勤修道，是以現作老比丘，同
<lb ed="ZW" n="0333a26"/>習小乘，勸進修道。進行逾猛，十二年中有如斯事。今日解故，是
<lb ed="ZW" n="0333a27"/>以通領。今四大聲聞所領，作何等法身解？一師解：十二年中，但
<lb ed="ZW" n="0333a28"/>謂悉達太子六年苦行，人中實成，正以丈六爲眞。到三十年中，明
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0334a" n="0334a"/>
<lb ed="ZW" n="0334a01"/>義漸深。道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334001" n="0334001"/>六十小劫，行菩薩行，報身中得一切種智。《大品》
<lb ed="ZW" n="0334a02"/>以後，知有法身，能爲應本。但作菩薩爲本，應爲丈六，意謂如似彌
<lb ed="ZW" n="0334a03"/>勒，一生人中成道。今因經中，亦作此解。三根授記，皆作菩薩身
<lb ed="ZW" n="0334a04"/>爲本，應爲華光。至《踴出》中略說一周，明成佛來遠，得此常住一
<lb ed="ZW" n="0334a05"/>切種智，故知菩薩應身中方始得也。何以得知應身成道？若法身
<lb ed="ZW" n="0334a06"/>成佛，無形無相，於物無益。爲益物故，菩薩發願，人中成佛。應身
<lb ed="ZW" n="0334a07"/>中得一切種智。上玄談四句，眞常爲本。下明伽耶娑婆是得常處
<lb ed="ZW" n="0334a08"/>所。若爾，上經文言「佛眼觀」，復言「諸佛出世」，若菩薩法身爲本，
<lb ed="ZW" n="0334a09"/>應爲丈六者，何以不道「菩薩眼觀」、「菩薩出世」？以此驗知，非是
<lb ed="ZW" n="0334a10"/>菩薩法身爲本。</p>
<lb ed="ZW" n="0334a11"/><p xml:id="pZW02p0334a1101">今一師解意不爾。《大品》以前，所解不異。《大品》中言「我不
<lb ed="ZW" n="0334a12"/>以此身名爲佛，以一切種智名爲佛」，明義以顯。自《大品》以後至
<lb ed="ZW" n="0334a13"/>《維摩》座上，知有法身爲本，應爲丈六。何以得知？佛身者，卽法
<lb ed="ZW" n="0334a14"/>身也，從戒定慧解脫生。又言：佛身無爲，不墮諸數，非方不離方。
<lb ed="ZW" n="0334a15"/>一解言：虛盡環<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334002" n="0334002"/>中，不在方；俯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334003" n="0334003"/>應六道，不離方。</p>
<lb ed="ZW" n="0334a16"/><p xml:id="pZW02p0334a1601">復問：八住以上，不思議大士有眞妙法身，能爲無方之應。現
<lb ed="ZW" n="0334a17"/>作魔王者，多不思議解脫菩薩。意謂大聖，亦當如是。到今《法華》
<lb ed="ZW" n="0334a18"/>座上，因經之中，聞道諸佛出世而生三界，驚入火宅。尋此經文，知
<lb ed="ZW" n="0334a19"/>有佛法身能爲應本。三根授記，解知佛法身爲本，應爲華光。凡論
<lb ed="ZW" n="0334a20"/>授記，要就應跡道中得有受記。眞處冥寞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334004" n="0334004"/>，不論記也；應跡道粗，
<lb ed="ZW" n="0334a21"/>得有記也。爲作常法身，爲作無常法身？解意道理，正是眞常法身
<lb ed="ZW" n="0334a22"/>爲本，應爲丈六。何以得知？《維摩》中以漏照明常，何況《法華》座
<lb ed="ZW" n="0334a23"/>上而不明常也？但聲聞習無常敎來久，猶作生滅法身解，意謂同八
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0335a" n="0335a"/>
<lb ed="ZW" n="0335a01"/>住以上菩薩法身也。若爾，菩薩法身、佛法身竟有何異？</p>
<lb ed="ZW" n="0335a02"/><p xml:id="pZW02p0335a0201">又解：八住以上結習未盡，未能具足淸淨。如來結習覆亡，具
<lb ed="ZW" n="0335a03"/>足淸淨，雖具足、不具足異，生滅處同。故知三根人決定，知有佛法
<lb ed="ZW" n="0335a04"/>身爲本也。</p>
<lb ed="ZW" n="0335a05"/><p xml:id="pZW02p0335a0501">又問：今因經中三根人領解，作生滅無常法身者，生滅無常解
<lb ed="ZW" n="0335a06"/>心，是其惑道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335001" n="0335001"/>之心，下如來云何《藥草》述成也？</p>
<lb ed="ZW" n="0335a07"/><p xml:id="pZW02p0335a0701">又解：四大聲聞，昔來不達二乘是權，對以爲實。今日因經中
<lb ed="ZW" n="0335a08"/>旣明理無二、三，計實心亡，方領如來二萬佛所化導功德，善得其
<lb ed="ZW" n="0335a09"/>宜，故知如來述成也。無常上作無常解，此是惑心，是以聖者不述
<lb ed="ZW" n="0335a10"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0335a11"/><p xml:id="pZW02p0335a1101">復有一解：以義來分，取法身上還作法身解，故如來述成。作
<lb ed="ZW" n="0335a12"/>生滅解邊，所以不述成也。</p>
<lb ed="ZW" n="0335a13"/><p xml:id="pZW02p0335a1301">更有一解：迦葉是權行大士，何不栖心常住？是故今者，但述
<lb ed="ZW" n="0335a14"/>迦葉也。何以得知？此品中長行及偈皆是迦葉語，故知述迦葉也。
<lb ed="ZW" n="0335a15"/>今《踴出》中還非前解，何有人中會得常佛？今論理數成佛，從初發
<lb ed="ZW" n="0335a16"/>心，廣修諸行，得登七住，斷三界惑盡，絕其分段粗形。八住已上，
<lb ed="ZW" n="0335a17"/>大無生相續，訖至金剛終心，修因備滿，照理周盡。金剛心謝，爾時
<lb ed="ZW" n="0335a18"/>會得常佛。爾時無形無相，十住不逮，此是理數成佛，何有人中得
<lb ed="ZW" n="0335a19"/>也？旣得此眞常爲本，應在樹王現成正覺。下經言初得菩提者，明
<lb ed="ZW" n="0335a20"/>應成佛，爾時敎化。《踴出》從我發心。若爾，《踴出》中生疑者，如
<lb ed="ZW" n="0335a21"/>來實成，知法身爲本，能爲丈六。但事中不達，意謂今日伽耶成道，
<lb ed="ZW" n="0335a22"/>化爾許踴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335002" n="0335002"/>出菩薩。三根人事中不達，是故執跡生疑也。</p>
<lb ed="ZW" n="0335a23"/><p xml:id="pZW02p0335a2301">更有一解：三根聖人，於中不疑也。凡夫八部，於中生疑。如
<lb ed="ZW" n="0335a24"/>來實成，踴出菩薩從其發心。何以得知凡夫八部生疑？下《壽量》
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0336a" n="0336a"/>
<lb ed="ZW" n="0336a01"/>中言「汝等天人修羅，皆謂今日釋迦娑婆成道」者非是，故知是凡夫
<lb ed="ZW" n="0336a02"/>八部生疑也。有疾自知者，疾者是死寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0336001" n="0336001"/>緣，世人將欲死，故先現
<lb ed="ZW" n="0336a03"/>其疾。三乘丈六何由廢，正由機感盡所以廢。是以機根與如來爲
<lb ed="ZW" n="0336a04"/>疾也。機根漸成，以之爲疾；機根轉著，名爲死也。昔日王子一發
<lb ed="ZW" n="0336a05"/>之善爲因，自爾以來修諸微善，資助機根轉著，鹿野之中，得說三乘
<lb ed="ZW" n="0336a06"/>等敎。藉此三乘無漏，資助根機轉熾，得說《法華》大乘。因此一乘
<lb ed="ZW" n="0336a07"/>之解，資助根機最熾，雙林之中，得說《涅槃》始終相續一機根。今
<lb ed="ZW" n="0336a08"/>言「疾」者，《大品》座上機根漸成，將廢權不久，喩若疾時；亦機根轉
<lb ed="ZW" n="0336a09"/>著，廢三乘丈六，喩如死時。</p>
<lb ed="ZW" n="0336a10"/><p xml:id="pZW02p0336a1001">更有一解：三乘機、大乘機別也。有多種因，自有次第，相感
<lb ed="ZW" n="0336a11"/>招<anchor xml:id="nkr_note_orig_0336002" n="0336002"/>邊自有越義也。昔日王子一發之善，有與鹿苑之中爲因，與
<lb ed="ZW" n="0336a12"/>靈山之中爲因，有與雙林之中爲因。今道《大品》座上，三乘機根將
<lb ed="ZW" n="0336a13"/>盡，大乘漸增，喩若疾時。亦靈山之中，三乘機盡，大乘機根著，廢
<lb ed="ZW" n="0336a14"/>其權敎，名爲死時。故道三乘丈六盡在此經，言權盡於三說。今言
<lb ed="ZW" n="0336a15"/>盡《化城》者，就終處語，亦應言實顯於三說，但不道實邊也。身權
<lb ed="ZW" n="0336a16"/>盡於《壽量》。道言「盡」者，非是事盡故言盡，但識權盡故言盡也。
<lb ed="ZW" n="0336a17"/>身權盡於《壽量》者，識身權盡，故言盡，非謂滅身也。亦應身實顯
<lb ed="ZW" n="0336a18"/>於《壽量》，道理都應雙明。今時但道權邊，不道實。此盡爲當惑上
<lb ed="ZW" n="0336a19"/>得名，爲當解上得其盡稱也？若論惑上置盡者，三乘丈六是實，皆
<lb ed="ZW" n="0336a20"/>是惑心。聞法說一周，身子一人，雖得除遣，中下二根計實之心，猶
<lb ed="ZW" n="0336a21"/>未得除，不與盡名。要聞三周說法，三根之人計實心盡，方與盡名。
<lb ed="ZW" n="0336a22"/>到《踴出》中略明。常住大士雖復於先領悟，始行未解，猶執丈六是
<lb ed="ZW" n="0336a23"/>實，不與盡名。爲說《壽量》，廣明法身常住，解知丈六是權，計實心
<lb ed="ZW" n="0336a24"/>盡，方得盡名。依此一解，盡名置在惑上。若論置在解上，三根識
<lb ed="ZW" n="0336a25"/>權盡，聞法說一周，身子一人，雖解權盡，中下未悟，不與盡名。要
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0337a" n="0337a"/>
<lb ed="ZW" n="0337a01"/>三周說法竟，三根盡解權盡，故方與盡名。到《踴出》中略說一周，
<lb ed="ZW" n="0337a02"/>大士利根，於先解悟；小行未解，不與盡名。爲說《壽量》，解法身常
<lb ed="ZW" n="0337a03"/>住，丈六是權，利鈍同解，方得盡名。</p>
<lb ed="ZW" n="0337a04"/><p xml:id="pZW02p0337a0401">又問：因經之中，以知有法身，識身權分明，何以不與盡稱，要
<lb ed="ZW" n="0337a05"/>《壽量》中方與盡名？</p>
<lb ed="ZW" n="0337a06"/><p xml:id="pZW02p0337a0601">又解：因經之中，雖復識知身權，大意正明於言權，不欲明於身
<lb ed="ZW" n="0337a07"/>權。擧身權來，爲欲明言權也。是以不與盡稱。要《踴出》已下，顯
<lb ed="ZW" n="0337a08"/>明常果，方與盡名。</p>
<lb ed="ZW" n="0337a09"/><p xml:id="pZW02p0337a0901">復有一解：因經中雖知有法身，但作生滅之解，未識眞本，所以
<lb ed="ZW" n="0337a10"/>達應不明，不與盡稱。要《踴出》已下，顯常住法身識眞故，能達應
<lb ed="ZW" n="0337a11"/>分明，故得盡稱也。</p>
<lb ed="ZW" n="0337a12"/>
<lb ed="ZW" n="0337a13"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0337a1301">淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0337001" n="0337001"/>土者</p>
<lb ed="ZW" n="0337a14"/><p xml:id="pZW02p0337a1401">衆生純修善業，報得七珍，體性光潔，名之爲淨。安身置形，目
<lb ed="ZW" n="0337a15"/>之爲土。論其土雖衆，不出於二：一是圓應變化淨土，二是實報淨
<lb ed="ZW" n="0337a16"/>土也。圓應者，衆生感悟不同。應見淨者，應爲淨土；感見穢者，應
<lb ed="ZW" n="0337a17"/>爲穢土。故經言：「或現作僮僕，或復作風火，國師及大臣，以有利
<lb ed="ZW" n="0337a18"/>衆生」。故知應爲淨穢也。經言「我淨土不毀而衆見燒」者，道圓應
<lb ed="ZW" n="0337a19"/>淨土也。變土者，欲明大聖、衆生悟緣不同，受道有異，應見變土得
<lb ed="ZW" n="0337a20"/>益者，聖人卽以神力變穢爲淨，亦得隱穢彰淨，隨物改變。變者，守
<lb ed="ZW" n="0337a21"/>質改形，異於本色，名之爲變。隱穢者，如來神力，以足指案地，隱
<lb ed="ZW" n="0337a22"/>穢顯淨，非是變土也。化者，無而忽有，稱爲化也。就實報中有四
<lb ed="ZW" n="0337a23"/>種：第一純淨，第二純穢，第三半淨半穢，第四淨多穢少、穢多淨少。
<lb ed="ZW" n="0337a24"/>第一純淨者，欲明衆生修彼淨土業時，其善純精，更無惡間。所得
<lb ed="ZW" n="0337a25"/>之土，純是精妙，不爲沙礫所雜，名之爲淨。以此淨色，安身置形，
<lb ed="ZW" n="0337a26"/>目之爲土。第二明其純穢者，欲明衆生不修善業，唯是其惡，更無
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0338a" n="0338a"/>
<lb ed="ZW" n="0338a01"/>善間。所感之土，唯是土石鄙惡，旣不爲淨間純穢，以此粗色，安身
<lb ed="ZW" n="0338a02"/>置形，以之爲土。第三半淨半穢，修業之時，善惡並有。因旣不均，
<lb ed="ZW" n="0338a03"/>所感之土，半淨半穢。四淨多穢少、穢多淨少者，過去修因之時，善
<lb ed="ZW" n="0338a04"/>業是強，不善業弱，所感之土，淨多穢少；修業之時，惡業是強，善業
<lb ed="ZW" n="0338a05"/>微弱，所感得土穢多淨少。四土論衆生實因所得，變土非衆生實因
<lb ed="ZW" n="0338a06"/>而得。何以得知？大聖知衆生應悟淨穢以受道者，如來神力能變
<lb ed="ZW" n="0338a07"/>穢顯淨，亦能隱淨彰穢。是以得知非衆生實報之土。就實報土中，
<lb ed="ZW" n="0338a08"/>大意不過有二：第一明異質而同處，二者一質而異見。何者是異質
<lb ed="ZW" n="0338a09"/>而同處？論淨穢二土皆遍三千，淨土亦遍三千，穢土亦遍三千。此
<lb ed="ZW" n="0338a10"/>是異質而同處。土本形礙，俱遍三千而不相妨礙，欲明衆生果報，
<lb ed="ZW" n="0338a11"/>不可思議。如似阿鼻<name role="" type="person">無間地獄</name>，一人受苦，身亦遍滿；多人在中，身
<lb ed="ZW" n="0338a12"/>亦不小；一人在中，身亦不大。俱遍阿鼻而不相妨礙，罪業不可思
<lb ed="ZW" n="0338a13"/>議。若爾，<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>粗惡果報，猶尙不相妨礙，何況淨穢俱遍三千，
<lb ed="ZW" n="0338a14"/>精粗同處而有妨礙？故知衆生業力不可思議。第二，一質而異見
<lb ed="ZW" n="0338a15"/>者，衆生造業，有共有別。共業因緣，同在一質；別業因緣，淨穢有
<lb ed="ZW" n="0338a16"/>異。自有感見而從用者，自有感見而不從用者。若修業之時，善業
<lb ed="ZW" n="0338a17"/>力強，感見淨色，感而有用；不善業弱者，雖感見穢而無用。若不善
<lb ed="ZW" n="0338a18"/>業強，感見穢色，感而有用；善業弱者，亦復如是。彼見穢者，卽我
<lb ed="ZW" n="0338a19"/>之淨；我見淨者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0338001" n="0338001"/>，卽彼之穢。我用淨時，發彼之穢；彼用穢時，發
<lb ed="ZW" n="0338a20"/>我之淨。若二業均等，用卽共用，不用卽置。正由業有強弱，用爲
<lb ed="ZW" n="0338a21"/>興廢。此一質見異者，難解也。土雖有四，不過此二。論土果可
<lb ed="ZW" n="0338a22"/>爾，其因云何？經言十善是菩薩淨土，三十七品是菩薩淨土，故知
<lb ed="ZW" n="0338a23"/>道品等行，皆感得淨土。</p>
<lb ed="ZW" n="0338a24"/><p xml:id="pZW02p0338a2401">他人非此解。解言：三十七品無漏，感得淨土。得此淨土，爲
<lb ed="ZW" n="0338a25"/>當是無漏，爲是有漏？若因是無漏，所感之土亦是無漏不？因旣是
<lb ed="ZW" n="0338a26"/>無漏，所感之土那得非無漏。經言「無漏自在不繫」，云何感得有漏
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0339a" n="0339a"/>
<lb ed="ZW" n="0339a01"/>果報？他人以此爲妨，更作異解：欲明三十七品是無漏，若爲感於
<lb ed="ZW" n="0339a02"/>無情？若非淨土因，何故經言「三十七品是菩薩淨土」？</p>
<lb ed="ZW" n="0339a03"/><p xml:id="pZW02p0339a0301">解言：經道「三十七品感得淨土」者，實非淨土因。但以修此三
<lb ed="ZW" n="0339a04"/>十七品，得彼常住法身，故能應爲淨土。有如斯緣由之義，故言「道
<lb ed="ZW" n="0339a05"/>品感得淨土」。由無漏故，感得淨土，無漏實不感淨土。若爾，以何
<lb ed="ZW" n="0339a06"/>爲淨土因？正以十善爲淨土因。何處人修此淨土因？欲明性地已
<lb ed="ZW" n="0339a07"/>上內凡修淨土因。經言：「聖人畢故不造新」，云何修淨土之行？今
<lb ed="ZW" n="0339a08"/>言修土者，性地以前外凡夫修淨土因。欲明外凡夫中所修精勝十
<lb ed="ZW" n="0339a09"/>善，感彼淨土；性地已上一切，不造淨土之因。</p>
<lb ed="ZW" n="0339a10"/><p xml:id="pZW02p0339a1001">此是一家解淨土，今論經師不存此解。向難言三十七品是無
<lb ed="ZW" n="0339a11"/>漏因，旣得是無漏，所感之土，哪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339001" n="0339001"/>得非無漏。寧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339002" n="0339002"/>馨難者。若
<lb ed="ZW" n="0339a12"/>爲五戒十善感得人天，因旣是善，所感之果亦是善不？五戒十善悉
<lb ed="ZW" n="0339a13"/>是其善，所感人天果報，果是無記，非是其善。三十七品雖是無漏，
<lb ed="ZW" n="0339a14"/>所感之土非無漏，竟有何患？君家不解經意，道三十七品便是無
<lb ed="ZW" n="0339a15"/>漏，所得淨土亦是無漏。自有是無漏者，自有非無漏者。經中道言
<lb ed="ZW" n="0339a16"/>三十七品感得土者，非是一人修。住前性地、解行，亦修道品。初
<lb ed="ZW" n="0339a17"/>住已上，亦修道品。雖同修道品等行，有其勝如。是以今道無漏不
<lb ed="ZW" n="0339a18"/>感淨土時，初住以上，眞空無漏，唯感常住，不招淨土。何以得知？
<lb ed="ZW" n="0339a19"/>經言：「聖人畢故不造新」，何由修眞無漏感於淨土？是以《涅槃》後
<lb ed="ZW" n="0339a20"/>迦葉問言：「世間第一法，相似相續生，何以不爲道品？」如來答言：
<lb ed="ZW" n="0339a21"/>「世第一法是世間心，不免<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339003" n="0339003"/>相間，與無漏不相似，故不名道品。」
<lb ed="ZW" n="0339a22"/>以此來驗，故知三十七品有其勝如。始從外凡，終訖解行，都名世
<lb ed="ZW" n="0339a23"/>間，非眞道品。所得無漏，非眞無漏，但是名字相似而已。故知初
<lb ed="ZW" n="0339a24"/>住已上所修三十七品是勝，眞爲道品。是以今言：聖人不造新者，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0340a" n="0340a"/>
<lb ed="ZW" n="0340a01"/>正是初住已上不造淨土之行。今論修淨土行，何處人修淨土因？
<lb ed="ZW" n="0340a02"/>欲明此土精勝，住前三十心人，所修諸善，亦感得淨土。論其成就
<lb ed="ZW" n="0340a03"/>淨土之行，要性地已上方始得成。如人造立舍宅，依空依有，舍宅
<lb ed="ZW" n="0340a04"/>得成。若一向依空，不得成舍；一向依有，亦不得成。要須依空依
<lb ed="ZW" n="0340a05"/>有，舍宅得成。修淨土行亦然。若一向處有，同於凡夫；一向處空，
<lb ed="ZW" n="0340a06"/>則同聲聞。處有，淨土行不成；處空，亦不得成。是以五不求中，但
<lb ed="ZW" n="0340a07"/>念空、無相、無作，成衆生淨國土，都無忻樂。故知空中亦不得成。
<lb ed="ZW" n="0340a08"/>今明修淨土行，要須空、有並修。進不同聲聞，一向處空；退不同凡
<lb ed="ZW" n="0340a09"/>夫，一向處有。要藉空解道達，有中行成，假空藉有，淨土行成。是
<lb ed="ZW" n="0340a10"/>以經言：三十七品是菩薩淨土。若論解之深淺，修業強弱，所感之
<lb ed="ZW" n="0340a11"/>土，階降不等。逐解而言，乃有階差。今但就前三十心，約略束爲
<lb ed="ZW" n="0340a12"/>三品。若論習種性中，相心尤重，善業微弱，所感之土，最是不如。
<lb ed="ZW" n="0340a13"/>性地以上，相心漸薄，所修業勝，感彼淨土，次勝於前，名之爲中。
<lb ed="ZW" n="0340a14"/>論其解行，相心轉得微薄，所修諸行，增明於前，所感淨土，最是其
<lb ed="ZW" n="0340a15"/>勝，故得上名。正由相有輕重，業有精粗，致令有其優劣、階降不
<lb ed="ZW" n="0340a16"/>同。若論六住以還，報身未亡，要須假土而居。</p>
<lb ed="ZW" n="0340a17"/><p xml:id="pZW02p0340a1701">問：七住以上及以諸佛，爲有土不？</p>
<lb ed="ZW" n="0340a18"/><p xml:id="pZW02p0340a1801">又人解言：菩薩亦有土，諸佛亦有土。何以得知？經自成言：
<lb ed="ZW" n="0340a19"/>「妙色湛然常安隱，不隨時節劫數遷。」旣有其色，那得無土？欲明
<lb ed="ZW" n="0340a20"/>佛身精妙之色，所感之土，純是精妙，土中最勝。以此淨色，安置身
<lb ed="ZW" n="0340a21"/>形，目之爲土。經言：「大火所燒時，我此土安隱」。諸佛猶尙有土，
<lb ed="ZW" n="0340a22"/>何況菩薩不假土而居？故知菩薩亦有土也。</p>
<lb ed="ZW" n="0340a23"/><p xml:id="pZW02p0340a2301">今時不存此解。六住以還，猶有父母報身，可假土而居。七住
<lb ed="ZW" n="0340a24"/>菩薩斷三界惑盡，無父母報身，唯有法身，無其色根，何處假土而
<lb ed="ZW" n="0340a25"/>居？欲明四禪地人，猶尙患色聲煩，求於無色，豈況大聖由假土而
<lb ed="ZW" n="0340a26"/>居？君家不解經文，聞道妙色湛然，便謂法身，爲土可居。凡解色
<lb ed="ZW" n="0340a27"/>法，顯現故名色。若論下地，靑黃顯現可見，故名爲色。論其佛地，
<lb ed="ZW" n="0340a28"/>何處有此靑黃可論？果頭萬惑斯盡，衆德普備，靈智顯現，義同於
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0341a" n="0341a"/>
<lb ed="ZW" n="0341a01"/>色。他人見經文道「因無常色，獲得常色」，受想行識，亦得如是，意
<lb ed="ZW" n="0341a02"/>謂果頭有其五陰。果頭何處猶有識？識是無記<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341001" n="0341001"/>，想是無記。若
<lb ed="ZW" n="0341a03"/>論下地，識本對色，想取假名。向言果頭有受想行識義中，解作欲
<lb ed="ZW" n="0341a04"/>明大聖究竟之果，無實而不知義。若於識無，假而不達，義同於想，
<lb ed="ZW" n="0341a05"/>果頭至極大樂義。若於受法身，正是大善，行中之極，名之爲行。
<lb ed="ZW" n="0341a06"/>果頭有萬德故，一一義解，故道佛地有受想行識。論其大聖，靈智
<lb ed="ZW" n="0341a07"/>獨存，何處有此受想行識可論？故知果頭亦無其色，那得有土。若
<lb ed="ZW" n="0341a08"/>爾，何故經言「菩薩佛土」？解意欲明衆生修淨土行，要由諸佛、菩
<lb ed="ZW" n="0341a09"/>薩敎化，方能修淨土行。衆生旣有淨土，感得諸佛、菩薩在中施化。
<lb ed="ZW" n="0341a10"/>若爾，此之淨土由聖化故有，從化主作名。故菩薩佛土，理實則無。
<lb ed="ZW" n="0341a11"/>淨土名敎，粗略如此。</p>
<lb ed="ZW" n="0341a12"/>
<lb ed="ZW" n="0341a13"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0341a1301">五百由旬險難道者</p>
<lb ed="ZW" n="0341a14"/><p xml:id="pZW02p0341a1401">此中還與法說經文作喩。上爲利根說於五濁，正以五濁在懷，
<lb ed="ZW" n="0341a15"/>濁亂其心，不得說大。爲中根借火宅爲喩，正以火宅之難，故以三
<lb ed="ZW" n="0341a16"/>車汲引。此爲鈍根人借險道喩，正以險道長遠，故須施三中息。上
<lb ed="ZW" n="0341a17"/>法說中道言諸佛，火宅中借長者爲喩，此中名爲導師。上言三乘，
<lb ed="ZW" n="0341a18"/>火宅中引三車爲喩，此中名爲化城。上爲利根明破三歸一，爲中根
<lb ed="ZW" n="0341a19"/>借大車爲喩，今爲下根明其滅化。爲三根說法，雖借事有異，皆大
<lb ed="ZW" n="0341a20"/>意爲明煩惱在懷，濁亂其心，不得說大。</p>
<lb ed="ZW" n="0341a21"/><p xml:id="pZW02p0341a2101">然今解以何爲五百？</p>
<lb ed="ZW" n="0341a22"/><p xml:id="pZW02p0341a2201">一種解：以五道爲五百。何以得知？三界內生死粗重，煩惱亦
<lb ed="ZW" n="0341a23"/>粗，能與假名行人作其留難。三界外變易生死苦輕，怖畏處微，無
<lb ed="ZW" n="0341a24"/>明住地惑細，力能自斷，不與假名人爲留難。是故，但與三界內爲
<lb ed="ZW" n="0341a25"/>喩，不與三界外爲喩。依此一種解義，今言「曠絕無人」者，無無漏
<lb ed="ZW" n="0341a26"/>聖人。何以得知？無漏本不繫屬三界。六住以還，非不有分段報
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0342a" n="0342a"/>
<lb ed="ZW" n="0342a01"/>形，本不以分段果報以爲聖人。要得無漏者名爲聖人。是故今言：
<lb ed="ZW" n="0342a02"/>天人中無無漏聖人。下言過三途，在人天中，施二乘言敎。何以得
<lb ed="ZW" n="0342a03"/>知？三途報障，非受道之器。諸龍雖復受持一日之戒，一形之中，
<lb ed="ZW" n="0342a04"/>終不得道。是以施二乘言敎，要在人天。是故今言「五百」者，但與
<lb ed="ZW" n="0342a05"/>五道爲喩。</p>
<lb ed="ZW" n="0342a06"/><p xml:id="pZW02p0342a0601">更有一解：若言「三界外變易苦微，不能與假名人作留難」，故
<lb ed="ZW" n="0342a07"/>不須道。爲據有識，爲據凡夫無識？若論無識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342001" n="0342001"/>，凡夫雖遭大苦，
<lb ed="ZW" n="0342a08"/>不以爲患。若論有識，無相以上深識行苦。經言「聖人覺苦，如<g ref="#CB00263">𥇒</g>
<lb ed="ZW" n="0342a09"/>入目」，又言「阿羅漢怖畏生死，如人執劍欲來害己」，云何言「變易
<lb ed="ZW" n="0342a10"/>生死怖畏處微」？又復言「無明惑細，力能自除」，故不須道。何以
<lb ed="ZW" n="0342a11"/>經言「下下智斷上上煩惱，上上智斷下下煩惱」？要當上智能斷細
<lb ed="ZW" n="0342a12"/>惑，下智能遣粗結者，云何言「三界外惑細，不能與假名人爲留難」？
<lb ed="ZW" n="0342a13"/>經言「無明住地，其力最大，聲聞辟支所不能斷，唯佛菩提智方能得
<lb ed="ZW" n="0342a14"/>斷」。那得言道「惑細，力能自斷」？若言「三界惑粗，能與假名人作
<lb ed="ZW" n="0342a15"/>留難」，故須道。電光之人，一入空觀，摧三界結，斷之不難。云何
<lb ed="ZW" n="0342a16"/>言「三界惑粗能與假名人爲留難」？又復一事：若以五道爲五百者，
<lb ed="ZW" n="0342a17"/>經言「若有多衆，欲過此道，至珍寶處」，本王子時一發大解，情標佛
<lb ed="ZW" n="0342a18"/>果，常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342002" n="0342002"/>可情期過五道而已。若當情期過於五道，於聲聞行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342003" n="0342003"/>何
<lb ed="ZW" n="0342a19"/>異？聲聞之人，本亦情標出於三界，今雖道成羅漢，去佛果故，喩遼
<lb ed="ZW" n="0342a20"/>喩遠。經言「阿羅漢二萬劫到」，到何處？到於性地。若道成羅漢，
<lb ed="ZW" n="0342a21"/>竟二萬劫中修行，方始到性地。故知去佛果喩遼喩遠。又言「若情
<lb ed="ZW" n="0342a22"/>期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342004" n="0342004"/>過於五道」，何由得彰中息之義？</p>
<lb ed="ZW" n="0342a23"/><p xml:id="pZW02p0342a2301">今明險道長遠，難可越度，欲明生死路遙。菩薩勇猛，情標佛
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0343a" n="0343a"/>
<lb ed="ZW" n="0343a01"/>果，一往欲越度生死，不論中息。聲聞疲極之人，情無遠標，不欲一
<lb ed="ZW" n="0343a02"/>往遠涉夷途，是以於其中路說二乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343001" n="0343001"/>涅槃，彰中息義顯。又言「至
<lb ed="ZW" n="0343a03"/>珍寶處」，何者爲珍寶處？豈可以二乘涅槃爲珍寶處？故知正以佛
<lb ed="ZW" n="0343a04"/>果爲珍寶處。欲表生死長遠，聲聞懈怠，不能越度，要須化城中息。
<lb ed="ZW" n="0343a05"/>又來，何以得知三界外變易無明，通以爲險道？是以今言「五百」
<lb ed="ZW" n="0343a06"/>者，正以三界爲三百；七住二乘，同斷三界惑盡，束爲一百；八住以
<lb ed="ZW" n="0343a07"/>上，終至金剛，此一段生死，復束爲一百，以爲五百。</p>
<lb ed="ZW" n="0343a08"/><p xml:id="pZW02p0343a0801">他人難言：若當險道終盡金剛者，上法說中有其五濁，爲中根
<lb ed="ZW" n="0343a09"/>引火宅爲喩。此之二種，亦通三界外不？若當不通，有何所以爲鈍
<lb ed="ZW" n="0343a10"/>根人說法，偏明其遠？解者言：良有所以。上爲身子，先以法相道
<lb ed="ZW" n="0343a11"/>理明義，然後擧五濁者，釋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343002" n="0343002"/>三之所以。正以五濁在懷，濁亂其
<lb ed="ZW" n="0343a12"/>心，故一上作三解。五濁是施三因緣，是以不通。三界外惑非是施
<lb ed="ZW" n="0343a13"/>三因緣，不能一上作三解，那得相決？爲中根借火宅喩，但明能燒
<lb ed="ZW" n="0343a14"/>道根，復能燒陰身，以之爲火。三界外惑，不燒道根。火本能燒、改
<lb ed="ZW" n="0343a15"/>變，名之爲火。三界惑粗，障解處重，能改利爲鈍，喩若於火；三界
<lb ed="ZW" n="0343a16"/>外惑，非不障解，乘理不明，不能改利爲鈍，是故不得名爲火也。今
<lb ed="ZW" n="0343a17"/>爲鈍人借險道爲喩，欲明險道長遠，從始發心，終於金剛，三大阿僧
<lb ed="ZW" n="0343a18"/>祇修行，方始得佛。欲明生死路遠，聲聞疲極，不能越度，要須化城
<lb ed="ZW" n="0343a19"/>中息。</p>
<lb ed="ZW" n="0343a20"/><p xml:id="pZW02p0343a2001">又復言：衆又淸淨，無有三界粗濁翳障，名爲淸淨。若義通三
<lb ed="ZW" n="0343a21"/>界外，云何得道「衆又淸淨」？何以得知火不通。經言：「三界無安，
<lb ed="ZW" n="0343a22"/>猶如火宅。」復言：「見諸子等，安隱得出，到無畏處。」若火通三界
<lb ed="ZW" n="0343a23"/>外，正是可怖可畏，云何道言「到無畏處」？今者險道何以知通？經
<lb ed="ZW" n="0343a24"/>文但言「旣得止息，無復疲倦，卽滅化城」，不言「無復險道」。若以
<lb ed="ZW" n="0343a25"/>三界爲險道，何以不道「無復險道，卽滅化城」？故知險道通三界
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0344a" n="0344a"/>
<lb ed="ZW" n="0344a01"/>外。經文前後明義不同，今爲下根，要須借道路遠事，宜彰於遠。
<lb ed="ZW" n="0344a02"/>若道三界爲險道，未足表險難長遠。欲明生死路遙，難可越度，菩
<lb ed="ZW" n="0344a03"/>薩勇猛，一往越度生死，不論中息。聲聞疲極之人，不能一往越度，
<lb ed="ZW" n="0344a04"/>要須化城。若當道近，何由得彰中息之義？是以爲彰中息義，顯事
<lb ed="ZW" n="0344a05"/>須道。</p>
<lb ed="ZW" n="0344a06"/><p xml:id="pZW02p0344a0601">更有一解：上爲中上二根。其人根利，但說三界火宅五濁，不
<lb ed="ZW" n="0344a07"/>得說一以能知遠。三界外亦是五濁，曰火宅也。今爲下根說法異，
<lb ed="ZW" n="0344a08"/>正以其人根鈍，要說遠處，方能得解。是以金剛以還，通爲險道也。
<lb ed="ZW" n="0344a09"/>爲下根人喩說小異，不同中上也。曠絕無人者，初住已上終至金
<lb ed="ZW" n="0344a10"/>剛，乃有塵沙聖人，何故言「無人」？凡解人義，識古知今、施恩報
<lb ed="ZW" n="0344a11"/>德，名之爲人。今解人，要達古今理盡，得名爲人。欲明金剛以還，
<lb ed="ZW" n="0344a12"/>雖有施恩、報德，識古今理不盡。經言：「十住菩薩但知其終，不達
<lb ed="ZW" n="0344a13"/>其始」。人義不滿，不與人名。如來道備先登，居宗體極，三達靈
<lb ed="ZW" n="0344a14"/>智，識古今理盡。人義備滿，方得人名。是以今言「無人」者，金剛
<lb ed="ZW" n="0344a15"/>已還，無有滿足之人，故言「無人」。下言「過三百」者，二乘涅槃標
<lb ed="ZW" n="0344a16"/>果，不屬三界，故言「過」也。下言「無水草」者，金剛以還，無有佛果
<lb ed="ZW" n="0344a17"/>無漏，故言「無水草」也。三界外無明何由得起？正以三界中作因，
<lb ed="ZW" n="0344a18"/>故得起。何以得知？凡爲惑本，乃自無量。略擧其對，不過有四重
<lb ed="ZW" n="0344a19"/>之惑也。外凡見諦，澈通三界；內凡見諦，亦通三界；思惟煩惱，復
<lb ed="ZW" n="0344a20"/>澈通三界；三界外習惑無明，復通三界。</p>
<lb ed="ZW" n="0344a21"/><p xml:id="pZW02p0344a2101">又問：三界外無明，何由得通三界也？</p>
<lb ed="ZW" n="0344a22"/><p xml:id="pZW02p0344a2201">又解：良由三界中爲因，故所以起，故道「通」也。三界外凡見
<lb ed="ZW" n="0344a23"/>諦，一念三毒中，還與外凡同種類作因，復與三界內凡作因，復與三
<lb ed="ZW" n="0344a24"/>界思惟作因，復得與三界外恆沙無明作因。略道粗處，中間可知
<lb ed="ZW" n="0344a25"/>也。粗惑中得與細爲因，細中不得與粗作因也。何以得知粗惑得
<lb ed="ZW" n="0344a26"/>與細作因？若外凡惑不與內凡惑爲因者，斷外凡惑盡，此內凡惑何
<lb ed="ZW" n="0344a27"/>由得生？若內凡惑不與修道作因，此修道煩惱，云何得起？正由外
<lb ed="ZW" n="0344a28"/>凡與內凡作因，內凡復與修道爲因，是以內凡惑修道煩惱得生也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0345a" n="0345a"/>
<lb ed="ZW" n="0345a01"/>三界外習惑作因義，顯可知也。復所以得知外凡遠與修道爲因，有
<lb ed="ZW" n="0345a02"/>一人入空觀，斷內凡見諦惑盡，道成初果，出空觀，復不得起內凡煩
<lb ed="ZW" n="0345a03"/>惱，修道惑何從而生也？何以得知外凡惑遠與三界外恆沙無明作
<lb ed="ZW" n="0345a04"/>因？從初住至六住，斷三界惑盡。若不與作因，三界外惑何由得
<lb ed="ZW" n="0345a05"/>有？今斷三界惑盡，由有彼惑在，故知粗中與細作因也。何以得知
<lb ed="ZW" n="0345a06"/>細惑不得與粗爲因？內凡人斷外凡惑盡，不見有起外凡惑者，不見
<lb ed="ZW" n="0345a07"/>有修道以上得起內凡夫惑也，復不見八住已上人起三界思惟惑也。
<lb ed="ZW" n="0345a08"/>以是驗知，細不與粗爲因也。三毒煩惱，不得交互爲因也。故經
<lb ed="ZW" n="0345a09"/>言：無明住地惑，精細難除。要佛菩提智，方能斷盡。以此驗知，三
<lb ed="ZW" n="0345a10"/>界外恆沙無明，變易生死，都得以爲險道也。</p>
<lb ed="ZW" n="0345a11"/><p xml:id="pZW02p0345a1101">又人解：細與粗爲因。三界外無明住地惑與恆沙爲因，又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345001" n="0345001"/>
<lb ed="ZW" n="0345a12"/>與四住煩惱作因。正由無明作因，故恆沙、四住得起也。何以得
<lb ed="ZW" n="0345a13"/>知？三界外有識窟，從此識窟中出流來入三界，漸漸起粗，造善惡
<lb ed="ZW" n="0345a14"/>業，起四住之惑，然後入三途受苦。旣爲衆苦所剪，方始罷苦樂求
<lb ed="ZW" n="0345a15"/>涅槃，方始修道斷除也。故經言「大地壞故，草木隨喪」。無明以爲
<lb ed="ZW" n="0345a16"/>大地，恆沙、四住依無明而生，以爲草木。斷無明根本盡，恆沙、四
<lb ed="ZW" n="0345a17"/>住一切皆盡。故言「大地壞故，草木喪」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0345a18"/><p xml:id="pZW02p0345a1801">此解難解，依如一家，不存此解，存於前解：粗與細爲因也。若
<lb ed="ZW" n="0345a19"/>粗與細爲因者，以何爲大地草木？因以爲大地，果以爲草木，因本
<lb ed="ZW" n="0345a20"/>能生於果。三界四住中，萬處無明因，以之爲地。萬處中無明果，
<lb ed="ZW" n="0345a21"/>以爲草木也。果依因住，名爲住地。故言道「大地壞故，草木隨喪」
<lb ed="ZW" n="0345a22"/>也。「依」如不作「流來」解者，如斯解經文也。</p>
<lb ed="ZW" n="0345a23"/>
<lb ed="ZW" n="0345a24"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0345a2401">次明二依</p>
<lb ed="ZW" n="0345a25"/><p xml:id="pZW02p0345a2501">漸敎之初所，以法爲四依。今漸敎之終，人爲四依也。有二種
<lb ed="ZW" n="0345a26"/>解：一解言，昔日苦空無常理淺，但能依法，自能會理，不須依人也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0346a" n="0346a"/>
<lb ed="ZW" n="0346a01"/>今時大乘理深，要須由人解釋，方能得解。是故人爲四依也。</p>
<lb ed="ZW" n="0346a02"/><p xml:id="pZW02p0346a0201">復有一解：昔日三乘經，不了義敎。但道法爲四依，道理人亦
<lb ed="ZW" n="0346a03"/>可依。何以得知？昔經勸依知法人、依止和上、阿闍利。以此驗
<lb ed="ZW" n="0346a04"/>知，人亦可依也。但道依法者，勸依法以取人也。昔日四依者，第
<lb ed="ZW" n="0346a05"/>一依法，莫依於人。如來去世後，四依隱化，無有眞人可仗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346001" n="0346001"/>，唯有
<lb ed="ZW" n="0346a06"/>僞人。人本巧僞多端，則不可依也。佛去世後，唯有金口所說眞法
<lb ed="ZW" n="0346a07"/>在世，法是鏗定，則是可依。故勸依法，莫依於人也。又來，人去理
<lb ed="ZW" n="0346a08"/>遠，法去理近，故勸依近而去遠。是以勸依法，莫依人也。但說依
<lb ed="ZW" n="0346a09"/>法莫依於人，利根者別解第一，卽通解後三。如似外書，擧一隅則
<lb ed="ZW" n="0346a10"/>三隅返，問一以知十。</p>
<lb ed="ZW" n="0346a11"/><p xml:id="pZW02p0346a1101">又問：通解法用云何？</p>
<lb ed="ZW" n="0346a12"/><p xml:id="pZW02p0346a1201">又答：聖人但道依法莫依人，卽能思惟此法，有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346002" n="0346002"/>了、不了，懼
<lb ed="ZW" n="0346a13"/>畏人傳則謬。作此思惟，知不了敎不可依，了敎可依。復更思惟，
<lb ed="ZW" n="0346a14"/>了敎詮理，不了敎亦詮理。故知理不定屬於言，卽能解義是可依，
<lb ed="ZW" n="0346a15"/>語不可依。以復思解：執言局理，此是想識，不得依止；亡言取理，
<lb ed="ZW" n="0346a16"/>此是智慧，則可依也。此是通解之方。</p>
<lb ed="ZW" n="0346a17"/><p xml:id="pZW02p0346a1701">次解別依、通依。</p>
<lb ed="ZW" n="0346a18"/><p xml:id="pZW02p0346a1801">說第一依，卽是別依。通解下三，卽是通依。依據前境，所恃
<lb ed="ZW" n="0346a19"/>之法，解據內情，故有通依、別依、通解、別解之異也。第二依，由未
<lb ed="ZW" n="0346a20"/>生解，復爲說依了義經，莫依不了義經。何等名爲不了義經？如
<lb ed="ZW" n="0346a21"/>《七女經》言：「如雀在甁中，羅縠覆其口，縠穿雀飛去，識神隨後
<lb ed="ZW" n="0346a22"/>走」。三乘究竟，一切無常，一切無我。如斯非一，皆經法不分明，
<lb ed="ZW" n="0346a23"/>多生人惑，如似「識神隨走」，謂言「常」而隨後走也。一切無常，謂
<lb ed="ZW" n="0346a24"/>擧常果，第一義空、諸無爲等，皆是無常。聞道三乘，謂擧鏗然是
<lb ed="ZW" n="0346a25"/>定，故知不了敎多生人惑，不足可依。何等以爲了敎？還翻上「識
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0347a" n="0347a"/>
<lb ed="ZW" n="0347a01"/>神相續隨後走」，有爲中無常，三乘非究竟，卽是一乘。如是眞正能
<lb ed="ZW" n="0347a02"/>生人解，是以可依，卽是別解第二依。復能通上下依，卽是通解也，
<lb ed="ZW" n="0347a03"/>亦卽是別依。通解上一下二，卽是通依也。次解第三。第三，依人
<lb ed="ZW" n="0347a04"/>柄敎定宗，由未生解，是以聖者移言易句，依義莫依於語。夫言生
<lb ed="ZW" n="0347a05"/>於不足，不足則於無言，因言以會理，斯皆可依也，卽是別解第三。
<lb ed="ZW" n="0347a06"/>通解上二下一，通依如此也。次解第四依人。此人由故柄敎定宗，
<lb ed="ZW" n="0347a07"/>執迷不返。是以聖敎依亡相之智能備<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347001" n="0347001"/>取理，存得之識則不詣於
<lb ed="ZW" n="0347a08"/>理。故勸依智，莫依識。第四依人，卽別解第四，通解上三。通、別
<lb ed="ZW" n="0347a09"/>之依，亦如此也。</p>
<lb ed="ZW" n="0347a10"/><p xml:id="pZW02p0347a1001">更有一解：說第一依時，四人同解第一。利根者，通解下三；第
<lb ed="ZW" n="0347a11"/>二根人，依敎但解第一，不能探解下三。第二人聞說第二依時，三
<lb ed="ZW" n="0347a12"/>人同解第二也，第二人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347002" n="0347002"/>探解下二；下二人依敎生解，不能探解下
<lb ed="ZW" n="0347a13"/>二也。說第三依時，二人同解第三；第三人探解下一，第四依人由
<lb ed="ZW" n="0347a14"/>故不解。復爲說第四依時，但爲第四人。如斯二解，並應可存也。</p>
<lb ed="ZW" n="0347a15"/><p xml:id="pZW02p0347a1501">依旣有通、別之解，當在何處人？若是外凡，不能賞文尋理；若
<lb ed="ZW" n="0347a16"/>是內凡以上，神爽以高，假文通理也。解言：三根性地以上，第四人
<lb ed="ZW" n="0347a17"/>應在乾慧之末。何以得知？經無成判<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347003" n="0347003"/>，以人情卜量，三根能探，
<lb ed="ZW" n="0347a18"/>自非得理在懷，安如此也。第四人不能探解，故知落在乾慧之末
<lb ed="ZW" n="0347a19"/>也。驗依之人如此，說依之人復在何處也？應在四果以上，堪爲說
<lb ed="ZW" n="0347a20"/>依人。此人永絕相心所簡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347004" n="0347004"/>，入定知衆生機根，出定稱機說法，是
<lb ed="ZW" n="0347a21"/>故堪爲師也。維摩呵諸聲聞：「何不先當入定，觀此人心？」故知入
<lb ed="ZW" n="0347a22"/>定能知也，出定不達。性地訖至世間第一法，亦能說法化人。但不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0348a" n="0348a"/>
<lb ed="ZW" n="0348a01"/>免<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348001" n="0348001"/>相心所簡，隱其師名，一向落在弟子位中也。</p>
<lb ed="ZW" n="0348a02"/><p xml:id="pZW02p0348a0201">四依者，名雖有四，理實有八：四白依、四黑依、四白因、四黑
<lb ed="ZW" n="0348a03"/>因。法是一白依，了敎是二白依，了義是三白依，智是四白依。人
<lb ed="ZW" n="0348a04"/>是一黑依，不了敎二黑依，語是三黑依，識是四黑依。何以名白？
<lb ed="ZW" n="0348a05"/>因能生白解，名之爲白也。能生黑解，名之爲黑也。第一義空，非
<lb ed="ZW" n="0348a06"/>是黑白，能生白解，名爲白也。智體是白，復能生白解，名之爲白
<lb ed="ZW" n="0348a07"/>也。</p>
<lb ed="ZW" n="0348a08"/><p xml:id="pZW02p0348a0801">復有一解：相形白黑，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348002" n="0348002"/>如輕重相形，得有假名輕重名生，
<lb ed="ZW" n="0348a09"/>故知有白黑也。四白因、四白依能生四解，與後作因，故名白因也。
<lb ed="ZW" n="0348a10"/>四黑因者能生四惑，名之爲黑，此惑復能與後惑作因，故言「四黑
<lb ed="ZW" n="0348a11"/>因」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0348a12"/><p xml:id="pZW02p0348a1201">道理人亦有可依，但不了敎故，但道法爲四依也。今經人亦有
<lb ed="ZW" n="0348a13"/>可依、不可依，法亦有可依、不可依。何以得知？魔邪外道則不可
<lb ed="ZW" n="0348a14"/>依；魔之所說法，外道所說法，亦不可依也。四依眞人則可依；四依
<lb ed="ZW" n="0348a15"/>人所說眞法則可依也，四依所說眞法亦可依。此大乘經究竟了義
<lb ed="ZW" n="0348a16"/>之敎，會通四依，人法通依也。道言依人者，勸依人以取法也。《涅
<lb ed="ZW" n="0348a17"/>槃經》具明四依，住前性地、解行，五恆行道，大乘理中得八分實義，
<lb ed="ZW" n="0348a18"/>以爲第一依也。從初住已上訖至七住以來六恆行道，大乘理中得
<lb ed="ZW" n="0348a19"/>十二分義，以爲第二依。從七住訖盡九住七恆行道，大乘理中得十
<lb ed="ZW" n="0348a20"/>四分義，以爲第三依。十住菩薩，八恆行道，大乘理中得十六分義，
<lb ed="ZW" n="0348a21"/>以爲第四依。此經略，但道二依。下《分別》中，明三受持也。</p>
<lb ed="ZW" n="0348a22"/><p xml:id="pZW02p0348a2201">何等爲二依？一解：十住菩薩，大乘理中具足十六分義，以爲
<lb ed="ZW" n="0348a23"/>上依；九地以還，未具足十六分義，束爲下依也。</p>
<lb ed="ZW" n="0348a24"/><p xml:id="pZW02p0348a2401">復有一解：凡聖分判<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348003" n="0348003"/>，住前性地，在凡位中以爲下依；初住以
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="ZW" n="0349a01"/>上訖於十住，聖人位中束爲上依也。</p>
<lb ed="ZW" n="0349a02"/>
<lb ed="ZW" n="0349a03"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW02p0349a0301">十地者</p>
<lb ed="ZW" n="0349a04"/><p xml:id="pZW02p0349a0401">離辨三忍，以之爲十。三忍者，信忍、順忍、無生法忍。信忍
<lb ed="ZW" n="0349a05"/>者，有其二義：一者聞信，二者證信。聞信者，淺行之徒未能自悟，
<lb ed="ZW" n="0349a06"/>必須憑師藉敎，然後得解。從初立名，故言聞信也。證信者，始涉
<lb ed="ZW" n="0349a07"/>理照，得會眞寂，驗先聞非虛，故言證信也。緣此二信以辨智，故名
<lb ed="ZW" n="0349a08"/>信忍。順忍者，習行旣久，觀道調易，內照冥符，心無違逆，故言順
<lb ed="ZW" n="0349a09"/>忍。無生法忍者，體鑒淵極，會理喩深，以境目智，故言「無生法
<lb ed="ZW" n="0349a10"/>忍」。尋此諸忍，皆乘信、順以會理。一忍之中，具應有三名。而初
<lb ed="ZW" n="0349a11"/>「信」，後「無生」者，蓋因義用不同，彰其明昧之別。夫行行之體，要
<lb ed="ZW" n="0349a12"/>應先信而後順；觀照之方，必先順而後理。故始「信」中「順」，末言
<lb ed="ZW" n="0349a13"/>「無生」也。又云：初解淺故，藉「信」義彰；次照稍深，「順」義將顯；
<lb ed="ZW" n="0349a14"/>終智極理，「無生」事著，故宜直言「無生法忍」。忍有始終之殊，行
<lb ed="ZW" n="0349a15"/>宜有淺深之異，各於茲致三品之別。信、順二忍，開以爲六；無生法
<lb ed="ZW" n="0349a16"/>忍，分以爲四。下下之智，斷無明之粗品，又除三界之餘習，雜治兩
<lb ed="ZW" n="0349a17"/>惑，間智雙明，制以爲七地。餘分爲三，合以成十。</p>
<lb ed="ZW" n="0349a18"/><p xml:id="pZW02p0349a1801">一者歡喜地，二者離垢地，三明，四炎，五難勝，六現前，七遠
<lb ed="ZW" n="0349a19"/>行，八不動，九妙善，十法雲。歡喜者，昔在凡地，未夷三途，常懷五
<lb ed="ZW" n="0349a20"/>怖。旣登聖位，永絕生死之苦，方趣無爲之樂。情忻所遇，義云歡
<lb ed="ZW" n="0349a21"/>喜。離垢者，夫垢以塵障爲能，善以遣惡爲用。二地精修十善，以
<lb ed="ZW" n="0349a22"/>去十惡之垢。垢有三品，斯地已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349001" n="0349001"/>滅其二，從離多以立稱，故曰離
<lb ed="ZW" n="0349a23"/>垢。此據見惑爲言，非是終盡之謂。明地者，信忍之上，窮十惡之
<lb ed="ZW" n="0349a24"/>原，禪心內靜，淵照外發，故曰明地。炎地者，順忍之初，斷思惟惑
<lb ed="ZW" n="0349a25"/>始，究竟精進，遍行道品，慧鑒殊深。逾前地之照，猶室中之明，未
<lb ed="ZW" n="0349a26"/>若燈中之炎，故以爲稱。又云：炎者，上昇之義。四地明勝，有上昇
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="ZW" n="0350a01"/>之德，故名爲炎。難勝者，諦觀內周，五明外被，物我兼益，下學人
<lb ed="ZW" n="0350a02"/>天所不能，故曰難勝。現前者，順忍之上，分段惑盡，達觀因緣，理
<lb ed="ZW" n="0350a03"/>照無滯，常會三空，如現在前。遠行者，德過二乘，行出三界，深會
<lb ed="ZW" n="0350a04"/>無生，遠同法身高行，故言遠行。不動地者，常在法流，心冥大寂，
<lb ed="ZW" n="0350a05"/>不動而應，不慮而化，止勞絕務，識用俱滅，故曰不動。妙善者，具
<lb ed="ZW" n="0350a06"/>足無礙，妙於知機，應病授藥，物無不益，妙於前善，故曰妙善。法
<lb ed="ZW" n="0350a07"/>雲者，行圓照滿，位居受職，諸佛作雲雨之說，無不領悟。亦以所得
<lb ed="ZW" n="0350a08"/>之法，作雲雨之益，故稱法雲。推此名者，皆應互辨，初地分身百
<lb ed="ZW" n="0350a09"/>佛，化沾群品，豈無慈悲並潤之事？十地受職，曾所未得，寧無忻遇
<lb ed="ZW" n="0350a10"/>悅喜之情？但義有隱顯，故置名不同。夫功深則利遠，德薄則化
<lb ed="ZW" n="0350a11"/>淺。從凡登聖難，從聖習聖易。初地始登其難，而化益未深，旣乘
<lb ed="ZW" n="0350a12"/>其易，功濟彌深。欣遇義顯，故立歡喜之名。功濟事彰，宜置法雲
<lb ed="ZW" n="0350a13"/>之稱。初地不云離垢者，夫善則心樂，照淨則垢離。見惑三品，初
<lb ed="ZW" n="0350a14"/>地斷一以離苦，二地除二以息惡。離苦喜相事顯，止惡則離垢義
<lb ed="ZW" n="0350a15"/>著。初地曰歡喜，二地名離垢也。住者以人爲名，地以法爲稱。將
<lb ed="ZW" n="0350a16"/>明人住此地，故言地。故經言：「菩薩爾時名住歡喜地，以不動法」
<lb ed="ZW" n="0350a17"/>也。故知人爲住也。</p>
<lb ed="ZW" n="0350a18"/><p xml:id="pZW02p0350a1801">七地以還，所以得增道之稱。八住以上，得損生之名。又二種
<lb ed="ZW" n="0350a19"/>解。一解言，七地以還，但彰所得，隱於所除。八住以上，但彰所
<lb ed="ZW" n="0350a20"/>除，隱於所得。互擧一相，理自可知也。又復解：七住已還，去大果
<lb ed="ZW" n="0350a21"/>遼遠，生無邊畔，不可制生爲限，是以得增道之稱。八住以上，鄰近
<lb ed="ZW" n="0350a22"/>大果，生有邊畔，可以局生爲限，故得損生之名。如似小乘經中，須
<lb ed="ZW" n="0350a23"/>陀洹果未斷見諦惑盡，生無頭數，不可制爲六、七。亦斷見諦惑盡，
<lb ed="ZW" n="0350a24"/>生有頭數，可制爲六、七。極鈍者至七生，無漏智熟，道成羅漢。今
<lb ed="ZW" n="0350a25"/>此中亦爾也。</p>
<lb ed="ZW" n="0350a26"/><p xml:id="pZW02p0350a2601">八住以上，爲當假敎，爲不假敎也？一解：七地以還，假敎增
<lb ed="ZW" n="0350a27"/>道；八住以上，一向不假於敎。云何聞如來壽命長遠？道言聞者，
<lb ed="ZW" n="0350a28"/>爲物故聞，理實不聞也。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0351a" n="0351a"/>
<lb ed="ZW" n="0351a01"/><p xml:id="pZW02p0351a0101">更有一解：皆有所假，但假有所以。七住以還，有此三界報身，
<lb ed="ZW" n="0351a02"/>一向假此音聲粗敎以悟理；八住以上，法身菩薩不復假此粗敎，但
<lb ed="ZW" n="0351a03"/>有所不達，恆作仰諮之意。聖者，冥心授法。假聖冥益，故道言假
<lb ed="ZW" n="0351a04"/>也，實不假此粗敎也。若不假敎，云何聞如來壽命長遠也？當此一
<lb ed="ZW" n="0351a05"/>坐時中，假聖冥益，義同於聞也。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a06"/><p xml:id="pZW02p0351a0601">又問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351001" n="0351001"/>：損生者，損何等生也？若三界報生，久已絕竟，復不須
<lb ed="ZW" n="0351a07"/>損。若應生者，有感則應，機盡則滅，不與人爲患，復不須損也。今
<lb ed="ZW" n="0351a08"/>言損者，損何物生？</p>
<lb ed="ZW" n="0351a09"/><p xml:id="pZW02p0351a0901">又一解：三界外無漏中，無常以之爲生。無漏爲眞智因得，無
<lb ed="ZW" n="0351a10"/>常爲不善因招。今聞《壽量》常果，損此惑因旣盡，不受無漏中無
<lb ed="ZW" n="0351a11"/>常。損此無常，故言損生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a12"/><p xml:id="pZW02p0351a1201">復有一解：無漏中苦受以之爲生。「無漏」爲前無漏因得，「苦
<lb ed="ZW" n="0351a13"/>受」爲不善因得。雖復同體共住，二因有別也。今聞如來壽命長
<lb ed="ZW" n="0351a14"/>遠，增其勝解，斷此不善因盡，不復受此「無漏中苦受」。損此無漏
<lb ed="ZW" n="0351a15"/>中苦受，故言損生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a16"/><p xml:id="pZW02p0351a1601">復有一種解：八住以上猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351002" n="0351002"/>有四陰報身。此身何由而得？正
<lb ed="ZW" n="0351a17"/>由出觀，起習相善作因，習無明緣潤，感得四陰報，以之爲生。今聞
<lb ed="ZW" n="0351a18"/>說《壽量》，增其勝解。斷此緣潤旣盡，習相業燋，不復受此四陰報
<lb ed="ZW" n="0351a19"/>生，故言損生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a20"/><p xml:id="pZW02p0351a2001">又問：八住以上，若習相善業作因，習無明緣潤，感得四陰以爲
<lb ed="ZW" n="0351a21"/>生者，《勝鬘經》中云何無漏業作因、無明爲緣，感得阿羅漢、大力菩
<lb ed="ZW" n="0351a22"/>薩三種意生身也？</p>
<lb ed="ZW" n="0351a23"/><p xml:id="pZW02p0351a2301">又解：無漏不感生死，道言無漏業爲因，習相善業從前，無漏後
<lb ed="ZW" n="0351a24"/>起相從，故道言「無漏作因」。其實習相善業作因也。</p>
<lb ed="ZW" n="0351a25"/><p xml:id="pZW02p0351a2501">又問：若八住以上，由故造習相善業，感四陰者，經云何道言
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0352a" n="0352a"/>
<lb ed="ZW" n="0352a01"/>「聖人畢故不造新業」也？</p>
<lb ed="ZW" n="0352a02"/><p xml:id="pZW02p0352a0201">又解：三界報粗，故用凡夫時，故業受生，更不須造業而得。八
<lb ed="ZW" n="0352a03"/>住以上，四陰報精，更須造業而得也。經言「畢故不造新」者，不造
<lb ed="ZW" n="0352a04"/>三界業也。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a05"/><p xml:id="pZW02p0352a0501">又問：若三界報粗，更不須造業而得者，云何《涅槃經》中「是法
<lb ed="ZW" n="0352a06"/>報得色界五陰」，燸、頂法中造禪定業，受上地報也？</p>
<lb ed="ZW" n="0352a07"/><p xml:id="pZW02p0352a0701">又解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352001" n="0352001"/>：經師解義不同。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a08"/><p xml:id="pZW02p0352a0801">一解言：性地以上聖人不復造業，此人在外凡夫時造取相定
<lb ed="ZW" n="0352a09"/>業，感上地報。今來入性地，修習無漏，燸、頂法中出空觀無漏，還
<lb ed="ZW" n="0352a10"/>入凡夫時取相定之種類，故言「是法報得色界五陰」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a11"/><p xml:id="pZW02p0352a1101">復有一解：燸、頂法中出空觀無漏，造別報定業，招上地色界五
<lb ed="ZW" n="0352a12"/>陰中樂受報，故言「是法報得色界五陰」也。經言道「聖人畢故不造
<lb ed="ZW" n="0352a13"/>新」者，不造總報業也。造別報業，有何傷也？</p>
<lb ed="ZW" n="0352a14"/><p xml:id="pZW02p0352a1401">更有一解：燸心後造禪定業，受上地報也。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a15"/><p xml:id="pZW02p0352a1501">他人又問：燸心後造定業，受上地身者，斷上二界內凡惑盡，欲
<lb ed="ZW" n="0352a16"/>界思惟煩惱未斷一毫，還牽來欲界受生。聖人但論上進，不言下
<lb ed="ZW" n="0352a17"/>生。今爲惑牽生，豈非枉聖退生？</p>
<lb ed="ZW" n="0352a18"/><p xml:id="pZW02p0352a1801">又解：但使燸、頂法中，用定業受上地生者，其必入空觀，要斷
<lb ed="ZW" n="0352a19"/>上二界內凡惑盡，斷欲界思惟惑盡，然後出觀。若不斷盡，終不出
<lb ed="ZW" n="0352a20"/>觀。作勢極解也。若爾，欲界無惑，云何牽生也？若寧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352002" n="0352002"/>馨解時，
<lb ed="ZW" n="0352a21"/>經道「聖人畢故不造新」者，無相以上，聖人用凡夫時故業受生，更
<lb ed="ZW" n="0352a22"/>不造新也。世間第一法以前是內凡夫，非是聖人得造業招生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0352a23"/><p xml:id="pZW02p0352a2301">又問：八住以上若當出觀起惑，云何經言「八住以上，入法流水
<lb ed="ZW" n="0352a24"/>中，念念常淨」也？</p>
<lb ed="ZW" n="0352a25"/><p xml:id="pZW02p0352a2501">又解：經言「法流水中常淨」者，此是從多之謂也。入觀情多，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0353a" n="0353a"/>
<lb ed="ZW" n="0353a01"/>出觀情少，故道言「念念常淨」。亦有出觀時也。如小乘經中道：羅
<lb ed="ZW" n="0353a02"/>漢一切時空心中行者，可萇在空心中行，亦有出觀時也。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a03"/><p xml:id="pZW02p0353a0301">又問：八住以上猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353001" n="0353001"/>有四陰報身者，三界中無色界亦有四陰
<lb ed="ZW" n="0353a04"/>報身。等是四陰無差，云何三界外得變易名，三界中與分段稱也？</p>
<lb ed="ZW" n="0353a05"/><p xml:id="pZW02p0353a0501">又解：等是四陰無異，精粗有殊。三界四陰，報粗得其分段之
<lb ed="ZW" n="0353a06"/>名。三界外四陰，報精與變易之稱也。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a07"/><p xml:id="pZW02p0353a0701">更有一解：正指無漏爲生也。經言「無漏業爲正因，無明爲緣，
<lb ed="ZW" n="0353a08"/>感得變易身」。以之爲生，八住以上，生乃無量。略擧其對，一地中
<lb ed="ZW" n="0353a09"/>相似無漏，粗者，域作三生，三地中有其九生也。八住中有入地行
<lb ed="ZW" n="0353a10"/>心、住地行心、有滿地行心。域此三種心，作其三生。乃至九住、十
<lb ed="ZW" n="0353a11"/>住，皆如此也。惑亦域作九品，還潤九生。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a12"/><p xml:id="pZW02p0353a1201">今言「潤生」，用何等惑潤七住菩薩，起三種愛心？八住以上，
<lb ed="ZW" n="0353a13"/>不復起惑。八住地中，上品惑潤下品無漏。何以上品惑潤下品生？
<lb ed="ZW" n="0353a14"/>惑本從粗至細，解本從微至著。是以上品煩惱，潤下品生也。夫爲
<lb ed="ZW" n="0353a15"/>解法，捨下趣中，捨中趣上。旣至金剛，次第增進，無漏相續而生。
<lb ed="ZW" n="0353a16"/>正由上品習惑，因果不斷，故潤下品無漏種類，恆相續而生。有彼
<lb ed="ZW" n="0353a17"/>惑故，下品無漏恆生，故言「潤生」也。不如三界中逕心起愛，故潤
<lb ed="ZW" n="0353a18"/>生也。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a19"/><p xml:id="pZW02p0353a1901">言「損生」者，先斷上品惑，因果應盡。今聞如來壽命長遠，增
<lb ed="ZW" n="0353a20"/>其勝解，斷上品惑盡，使下品無漏種類，不復相續生。中品勝進，無
<lb ed="ZW" n="0353a21"/>漏得生。有如此義故，道言「損生」也。解一品旣爾，乃至九品，皆
<lb ed="ZW" n="0353a22"/>如此損，無異也。</p>
<lb ed="ZW" n="0353a23"/><p xml:id="pZW02p0353a2301">又問：若損上品惑盡，使下品無漏種類不復生者，若爾，此便斷
<lb ed="ZW" n="0353a24"/>無漏，與闡提何異？</p>
<lb ed="ZW" n="0353a25"/><p xml:id="pZW02p0353a2501">又解：不斷無漏。下品無漏中有二因：有與下品同種類作因，
<lb ed="ZW" n="0353a26"/>有與中品無漏作因。今聞常增解，下品中因不感，中品果不赴。如
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0020.0354a" n="0354a"/>
<lb ed="ZW" n="0354a01"/>君所難，可斷無漏，同於闡提。今聞常住，更生勝解，斷上品習惑，
<lb ed="ZW" n="0354a02"/>因果旣盡，下品因速感，中品果速赴，乃更有勝進無漏，流來在現。
<lb ed="ZW" n="0354a03"/>云何損無漏？不損無漏也！何以得知？小乘經中未斷見諦惑盡。
<lb ed="ZW" n="0354a04"/>時須陀洹果前下品見諦無漏，恆相續而生；亦斷惑盡，滅須陀洹果。
<lb ed="ZW" n="0354a05"/>修道中勝進生時，須陀洹果前下品無漏不復生。得言損無漏不？
<lb ed="ZW" n="0354a06"/>若言須陀洹果前下品無漏不生道言「損」者，我今下品種類無漏不
<lb ed="ZW" n="0354a07"/>生，故道言「損」也，竟有何傷也？而言修道中更有勝進解生，不得
<lb ed="ZW" n="0354a08"/>言損無漏。我今更有中品解生，云何損無漏也？雖復大小乘經別，
<lb ed="ZW" n="0354a09"/>所斷無異也，損時共損，不損共不損也。</p>
<lb ed="ZW" n="0354a10"/><p xml:id="pZW02p0354a1001">又問：若不損無漏，云何名損生？</p>
<lb ed="ZW" n="0354a11"/><p xml:id="pZW02p0354a1101">又解：損潤生之惑，故言「損生」也，實不損無漏也。何以得知？
<lb ed="ZW" n="0354a12"/>《勝鬘經》言：有餘生法不盡，故有生。三界外恆沙無明，是潤生之
<lb ed="ZW" n="0354a13"/>法，正由不斷三界外習惑無明，故更須受，變易生身。以此驗知，損
<lb ed="ZW" n="0354a14"/>潤生惑也。</p>
<lb ed="ZW" n="0354a15"/><p xml:id="pZW02p0354a1501">前之三種，餘法師所辨，最後一解，經師所存。未量是非，隨情
<lb ed="ZW" n="0354a16"/>消息，便者用也。</p>
<lb ed="ZW" n="0354a17"/>
<lb ed="ZW" n="0354a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>法華經文外義一卷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354001" n="0354001"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0354a19"/>
<lb ed="ZW" n="0354a20"/><p xml:id="pZW02p0354a2001">〔錄文完〕</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0294001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294001">「靑」，底本作「淸」，據文意改。</note>
<note n="0294002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294002">「靑」，底本作「淸」，據文意改。</note>
<note n="0295001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295001">「名」，底本作「明」，據文意改。</note>
<note n="0295002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295002">「常」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0295003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295003">「也」，底本作「也不」，據文意刪。</note>
<note n="0296001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0296001">「落」，底本作「洛」，據文意改。以下凡遇「落」作「洛」者，一律正作「落」，不出註。</note>
<note n="0297001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297001">「詎」，底本作「炬」，據文意改。</note>
<note n="0297002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297002">「之」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0297003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297003">「惑」，底本作「或」，據文意改。此處「惑」與「或」通，以下凡遇「惑」、「或」相通處，一律正作「惑」，不出註。</note>
<note n="0298001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298001">「惑喪」，底本作「喪惑」，據文意改。</note>
<note n="0298002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298002">「續」，底本作「者」，據文意改。以下凡遇「者」應作「續」者，一律正作「續」，不出註。</note>
<note n="0298003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298003">「乾慧」，底本作「干惠」，據文意改。以下凡遇「干惠」應作「乾慧」者，一律正作「乾慧」，不出註。</note>
<note n="0299001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299001">「壅」，底本作「雍」，據文意改。</note>
<note n="0299002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299002">「毫」，底本作「豪」，據文意改。以下凡遇「豪」應作「毫」者，一律正作「毫」，不出註。</note>
<note n="0299003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299003">「世」，底本無，據文意改。</note>
<note n="0300001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300001">「壅」，底本作「雍」，據文意改。</note>
<note n="0300002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300002">「靈」，底本作「零」，據文意改。以下凡「靈」作「零」者，一律正作「靈」，不出註。</note>
<note n="0301001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301001">「世」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0301002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301002">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0301003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301003">「究竟」以下，據文意疑有脫漏。</note>
<note n="0301004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301004">「又解」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0301005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301005">「若」上疑有脫漏。</note>
<note n="0302001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302001">「停」，底本作「亭」，據文意改。以下凡遇「亭」應作「停」者，一律正作「停」，不出註。</note>
<note n="0303001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303001">「蒼」，底本作「倉」，據文意改。</note>
<note n="0303002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303002">「猶」，底本作「由」，據文意改。</note>
<note n="0303003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303003">「常」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0303004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303004">「得我」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0303005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303005">「又」，底本作「有」，據文意改。</note>
<note n="0304001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304001">「墜」，底本作「隊」，據文意改。以下凡遇「隊」應作「墜」者，一律正作「墜」，不出註。</note>
<note n="0304002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304002">「又答」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0305001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305001">「汲」，底本作「級」，據文意改。以下凡遇「級」應作「汲」者，一律正作「汲」，不出註。</note>
<note n="0305002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305002">「逮」，底本作「逯」，據文意改。</note>
<note n="0306001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306001">「環」，底本作「還」，據文意改。</note>
<note n="0306002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306002">「宋」，底本作「宗」，據文意改。</note>
<note n="0306003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306003">「機」，底本作「幾」，據文意改。以下凡遇「幾」應作「機」者，一律正作「機」，不出註。</note>
<note n="0306004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306004">「逮」，底本作「逯」，據文意改。</note>
<note n="0307001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307001">「堪」，底本作「勘」，據文意改。</note>
<note n="0307002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307002">「別」，底本作「別四依」，據文意刪。</note>
<note n="0307003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307003">「一」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0308001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308001">「逕」，底本作「經」，據文意改。</note>
<note n="0308002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308002">「逕」，底本作「經」，據文意改。</note>
<note n="0308003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308003">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0308004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308004">「游」，底本作「有」，據文意改。</note>
<note n="0308005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308005">「翻」，底本作「播」，據文意改。以下凡遇「播」應作「翻」者，一律正作「翻」，不出註。</note>
<note n="0308006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308006">「可」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0309001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309001">「以」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0309002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309002">此處有脫漏。</note>
<note n="0309003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309003">「<g ref="#CB01622">𨲙</g>」，疑爲「代」之誤。參見下文。</note>
<note n="0309004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309004">「異」，疑衍。或「異」前脫「不」。</note>
<note n="0310001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310001">「可」，底本作「何」，據文意改。</note>
<note n="0311001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311001">原文此下有「叙吸」二字，疑爲抄者題記。</note>
<note n="0312001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312001">「又」，底本作「有」，據文意改。</note>
<note n="0312002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312002">「燈」，底本作「登」，據文意改。</note>
<note n="0313001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313001">「狹」，底本作「俠」，據文意改。</note>
<note n="0315001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315001">「邪」，底本作「耶」，據文意改。下文凡遇「邪」作「耶」者，一律通改，不出註。</note>
<note n="0315002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315002">「妄」，底本作「忘」，據文意改。</note>
<note n="0315003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315003">「乘」，底本作「人」，據文意改。</note>
<note n="0316001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316001">「無」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0317001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317001">「無三」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0317002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317002">「無三」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0317003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317003">「變」，底本作「弁」，據文意改。以下凡遇「變」作「弁」者，一律通改爲「變」，不出註。</note>
<note n="0318001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318001">「已」，底本作「以」，據文意改。</note>
<note n="0318002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318002">「優」，底本作「憂」，據文意改。</note>
<note n="0318003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318003">「又答」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0319001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0319001">「祥」，底本作「詳」，據文意改。</note>
<note n="0320001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320001">「座」，底本作「坐」，據文意改。以下凡遇「坐」應作「座」者，一律正作「座」，不出註。</note>
<note n="0320002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320002">「已」，底本作「以」，據文意改。</note>
<note n="0320003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320003">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0321001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321001">此處有脫漏。</note>
<note n="0322001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322001">「十方世界中尙無二乘，何況有三」，出自《妙法蓮華經》卷一，見《大正藏》第9卷第7頁中。</note>
<note n="0322002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322002">「唯此一事實，餘二則非眞」，出自《妙法蓮華經》卷一，見《大正藏》第9卷第8頁上。</note>
<note n="0323001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323001">「堪」，底本作「勘」，據文意改。</note>
<note n="0323002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323002">「施」，底本作「拖」，據文意改。以下凡遇「拖」應作「施」者，一律正作「施」，不出註。</note>
<note n="0323003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323003">「優」，底本作「憂」，據文意改。</note>
<note n="0323004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323004">「優」，底本作「憂」，據文意改。</note>
<note n="0325001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325001">「准」，底本作「淮」，據文意改。</note>
<note n="0325002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325002">「阿」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0326001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326001">「是」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0326002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326002">「加」，底本作「家」，據文意改。</note>
<note n="0326003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326003">「之」，底本作「耞」，據文意改。</note>
<note n="0326004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326004">「堪」，底本作「勘」，據文意改。</note>
<note n="0326005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326005">「屬」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0327001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327001">「狹」，底本作「俠」，據文意改。</note>
<note n="0327002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327002">「近」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0327003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327003">「何」，底本作「所」，據文意改。</note>
<note n="0327004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327004">「紛紜」，底本作「芬雲」，據文意改。</note>
<note n="0328001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0328001">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0328002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0328002">「因」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0329001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0329001">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0329002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0329002">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0330001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0330001">「焚」，底本作「梵」，據文意改。</note>
<note n="0330002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0330002">「言」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0331001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331001">「人」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0331002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331002">「珠」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0331003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331003">「免」，底本作「勉」，據文意改。</note>
<note n="0331004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331004">「旨」，疑作「指」。</note>
<note n="0331005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331005">「又解」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0332001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332001">「期」，底本作「其」，據文意改。</note>
<note n="0332002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332002">「猶」，底本作「由」，據文意改。</note>
<note n="0332003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332003">「背」，疑衍。</note>
<note n="0332004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332004">「墜」，底本作「隧」，據文意改。</note>
<note n="0332005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332005">「『若但讚佛乘，衆生沒在苦』，『破法不信故，墜墮三惡道』」，出自《妙法蓮華經》卷一，見《大正藏》第9卷第9頁下。</note>
<note n="0332006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332006">「是」，底本作「三支」，據文意改。</note>
<note n="0334001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334001">「道」，疑爲「到」。</note>
<note n="0334002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334002">「環」，底本作「還」，據文意改。</note>
<note n="0334003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334003">「俯」，底本作「府」，據文意改。</note>
<note n="0334004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334004">「寞」，底本作「莫」，據文意改。</note>
<note n="0335001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335001">「道」，底本作「到」，據文意改。</note>
<note n="0335002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335002">「踴」，底本作「勇」，據文意改。以下凡遇「勇」應作「踴」者，一律正作「踴」，不出註。</note>
<note n="0336001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0336001">「寂」，底本作「家」，據文意改。</note>
<note n="0336002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0336002">「招」，底本作「詔」，據文意改。</note>
<note n="0337001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0337001">「淨」上，底本有「襲許」二字，係抄經者所加，故刪。</note>
<note n="0338001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0338001">「我見淨者」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0339001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339001">「哪」，底本作「那」，據文意改。</note>
<note n="0339002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339002">「寧」，底本作「尒」，據文意改。</note>
<note n="0339003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339003">「免」，底本作「勉」，據文意改。</note>
<note n="0341001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341001">「記」，底本作「記記」，據文意改。</note>
<note n="0342001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342001">「論無識」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0342002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342002">「常」，疑爲「豈」。</note>
<note n="0342003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342003">「行」，底本作「行行」，據文意刪。</note>
<note n="0342004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342004">「期」，底本作「其」，據文意改。</note>
<note n="0343001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343001">「乘」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0343002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343002">「釋」，底本作「譯」，據文意改。</note>
<note n="0345001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345001">「又」，底本作「有」，據文意改。</note>
<note n="0346001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346001">「仗」，底本作「杖」，據文意改。</note>
<note n="0346002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346002">「有」，底本作「又」，據文意改。</note>
<note n="0347001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347001">「備」，底本作「背」，據文意改。</note>
<note n="0347002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347002">「第二人」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0347003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347003">「判」，底本作「泮」，據文意改。</note>
<note n="0347004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347004">「簡」，底本作「間」，據文意改。</note>
<note n="0348001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348001">「免」，底本作「勉」，據文意改。</note>
<note n="0348002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348002">「猶」，底本作「由」，據文意改。</note>
<note n="0348003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348003">「判」，底本作「泮」，據文意改。</note>
<note n="0349001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349001">「已」，底本作「以」，據文意改。</note>
<note n="0351001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351001">「又問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0351002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351002">「猶」，底本作「由」，據文意改。</note>
<note n="0352001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352001">「又解」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0352002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352002">「寧」，底本作「爾」，據文意改。</note>
<note n="0353001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0353001">「猶」，底本作「由」，據文意改。</note>
<note n="0354001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0354001">原本尾題後有題記一則，謂：「一校竟。大統十一年，歲次乙丑九月廿一日，比丘惠襲於<name role="" type="person">法海寺</name>寫訖，流通末代不絕也。」</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>